مقدمه

اجرای تأسیسات برقی و مکانیکی در ساختمانها، استفاده از مصالح سوختنی، توسعه شبکههای
انرژی، برق و گاز و بهکارگیری تجهیزات گوناگون سبب افزایش احتمال آتشسوزی در ساختمانها
شده است و به همین دلیل توجه بیشتر به موضوع حفاظت ساختمانها دربرابر حریق، امری الزامی
و اجتنابناپذیر محسوب میشود. بهمنظور حفظ جان و مال انسانها و فراهم ساختن ایمنی لازم در
برابر آتشسوزی، رعایت اصول علمی و فنی در طراحی و اجرای ساختمانها ضروری است که مهمترین
آن عبارتند از:
– تأمین تمهیدات لازم در طراحی و اجرای ساختمانها بهمنظور پیشگیری از بروز حریق.
– فراهم ساختن شبکههای علائمی محافظ (تشخیص، هشدار، اعلام) و امکانات مهار، کنترل و اطفاء
حریق در ساختمان.
– جلوگیری از گسترش آتش و دود در ساختمان و سرایت حریق از یک ساختمان به ساختمان
دیگر یا از معابر به ساختمان.
– پیشبینی راههای خروج برای خارج شدن بهموقع و ایمن افراد از ساختمان و انتقال آنان به
مکانهای امن.
– ساختارها، ارتفاعات و مساحتها
براساس تصمیمات متخذه در جلسات کمیته تخصصی مبحث سوم، در نخستین مرحله از تدوین و
تصویب مقررات ملّی ساختمان پیرامون حفاظت ساختمانها دربرابر حریق، تأمین ایمنی لازم جهت
“حفظ جان انسانها” مورد تأکید بود و به همین دلیل در آن مرحله مقررات و ضوابط مربوط به
“راههای خروج از بنا و فرار از حریق” که از بیشترین اهمیت و تاثیر در این راستا برخوردار بود،
تدوین و پس از تصویب نهایی در شورای تدوین مقررات ملّی منتشر شد.
ویرایش جدید مبحث سوم مقررات ملّی ساختمان شامل مباحثی است که براساس اولویتهای
مورد نظر شورای تدوین مقررات ملّی ساختمان و کمیته تخصصی مبحث سوم مقررات ملّی
ساختمان و با توجه به شرایط فنی، تخصصی و اجرایی موجود در کشور از نظر وجود مهارتهای
لازم، مصالح، تجهیزات و نیز امکانات اقتصادی کشور منتشر شده است.
چ
همچنین توجه به این نکته ضروری است در مواردی که سایر مقررات ملّی ساختمان مانند مقررات
مربوط به تاسیسات برقی و مکانیکی، لولهکشی گاز و سیستمهای تهویه محدودیتهای متفاوتی
نسبت به ضوابط این مبحث ایجاد و الزام نماید، ضوابطی باید ملاک عمل قرار گیرد که محدودیت
بیشتری دارد.
امید است با اجرای این مبحث علاوه بر حفظ جان و مال انسانها شاهد تحقق اهداف مقررات ملّی
ساختمان مانند افزایش عمر مفید ساختمانها، حفاظت از سرمایههای مردمی و عمومی، صرفهجویی و
افزایش بهرهوری و تأمین آسایش و ایمنی انسانها باشیم.

کمیته تخصصی مبحث سوم مقررات ملّی ساختمان
ح

فهرست مطالب

عنوان صفحه
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق 1
1 تعاریف 1 -1-3
14 کلی مقررات 2 -1-3
3-1 -3 بخشهای سهگانه راه خروج 18
3-1-4 اجزای تشکیل دهنده راه خروج 24
35 خروج راههای ظرفیت 5-1-3
3-1-6 حداقل تعداد راههای خروج الزامی 39
3-1-7 چگونگی استقرار راههای خروج 39
40 خروج راههای روشنایی 8-1-3
41 خروج راههای علامتگذاری 9-1-3
خ
3-1-10 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای مسکونی 43
3-1-11 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای آموزشی/فرهنگی 51
3-1-12 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای درمانی/مراقبتی 54
3-1-13 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای تجمعی 61
3-1-14 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای اداری/حرفهای 68
3-1-15 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای کسبی/تجاری 71
3-1-16 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای صنعتی 74
3-1-17 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای انباری 76
3-1-18 ضوابط اختصاصی ساختمانهای بلند 78
3-1-19 ضوابط اختصاصی استقرار خودروهای آتشنشانی 81
3-1-20 ضوابط اختصاصی فضای امن 82
3-1-21 ضوابط اختصاصی فضای ارتباطی 83
84 آتریومها اختصاصی ضوابط 22-1-3
85 پارکینگها اختصاصی ضوابط 23-1-3
87 آسانسورها اختصاصی ضوابط 24-1-3

3-2 ساختارها، ارتفاعات و مساحتها 91
91 ساختارها 1-2-3
د
3-2-2 حداکثر طبقات و ارتفاعات مجاز 92
92 مجاز مساحتهای 3-2-3

پیوست واژهنامه 103

ذ

3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
1

 

3 -1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق

تعاریف 1-1-3
در این مبحث از مقررات ملّی ساختمان، به منظور اعمال مقررات محافظت ساختمانها دربرابر حریق،
واژهها و اصطلاحات با معانی و مفاهیمی که در این بخش ذکر شده است، استفاده میشوند.

3-1-1-1 آتریوم: یک فضای باز قائم که به دلیل ارتباط تعدادی از طبقات ایجاد و برای مقاصدی
بهجز پلکان، آسانسور، پله برقی، داکت تاسیسات برقی و مکانیکی یا تهویه هوا بهکار گرفته میشود.

3-1-1-2 آزمایش حریق استاندارد: آزمایش یا آزمایشهـای اسـتاندارد ویـژه بـرای شناسـایی
مقاومت و رفتار مصالح، فرآوردهها، اعضا و اجزای ساختمانی در مقابل آتـش سـوزی، کـه مشخصـات
اجرایی آنها بعداً بهوسیله مقررات مربوط به خود تعیین خواهد شد.

3-1-1-3 ارتفاع طبقه و بنا: منظور از ارتفاع طبقه، فاصله قائم از کف تمام شده آن طبقه تا کف
تمام شده طبقه بالاتر است. ارتفاع طبقه آخر بنا، حد فاصل کف تمام شده آن طبقه تا کف تمام شده
متوسط سطح بام ساختمان میباشد. ارتفاع بنا به ارتفاع تمام طبقات یا فاصله قائم از تراز متوسط کف
زمین طبیعی تا متوسط ارتفاع بام ساختمان گفته میشود.

3-1-1-4 افزایش بنا: انجام هرگونه عملیات ساختمانی که سطح یا حجم یک بنا را افزایش دهد.
مبحث سوم
2
3-1-1-5 اعضای باربر: اعضایی از ساختمان که بار مرده و زنده ساختمان را به شالودهها انتقـال
میدهند.

3-1-1-6 بازارچه: یک مجتمع ساختمانی که شامل تعدادی از انواع تصرفهـای متفـاوت اعـم از
عرضه کالا بهصورت متمرکز و غیرمتمرکز، غذاخوری، اماکن سرگرمی، تفریحی و خدماتی باشد.

3-1-1-7 بالابر: اتاقک یا سکویی که به مکانیسم بالا و پائین شدن در مسیر قـائم و ثابـت مجهـز
باشد.

3-1-1-8 بنای موجود: بنایی که مطابق مقررات و قوانین گذشته اجرا و تکمیل شده است.

3-1-1-9 پناهگاه امن: فضایی که در موقع حریق بهعنوان پناهگـاه موقـت مـورد اسـتفاده قـرار
میگیرد. مساحت این فضا با احتساب 28/0 مترمربع برای هر نفر محاسبه میگردد.

3-1-1-10 پارکینگ باز: پارکینگ به مکانی اطلاق میگردد که بـه منظـور توقـف خـودرو مـورد
استفاده قرار میگیرد. پارکینگ باز به انواعی از پارکینگ گفته میشود که به ازاء هر متر از محیط کل
پارکینگ 4/0 مترمربع مساحت بازشو داشته و حداقل در 40 درصد طول محیط یا به صورت مساوی
در دو ضلع مقابل پارکینگ توزیع شده باشند.

3-1-1-11 پارکینگ بسته: به هر پارکینگی که باز نباشد، پارکینگ بسته گفته میشود.

3-1-1-12 پارکینگ مکانیزه: به پارکینگهایی اطلاق میشود که فاقد طبقـه بـوده و خودروهـا
بدون حضور راننده و به وسیله تجهیزاتی که با رایانه کنترل میشوند، در محل خود جای میگیرند.

3-1-1-13 پلکان خارجی: پلکانی که بیش از یک طرف در ارتباط مستقیم با فضای آزاد باشد.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
3
3-1-1-14 پلکان متحرک: پلکانی که به کمک وسایل و دستگاههای مکانیکی حرکت کند. رجوع
.6-4-1-3 بند به شود

3-1-1-15 پنجره حریق: پنجرهای که با “آزمایش حریـق اسـتاندارد ” حـائز شـرایط مقاومـت و
محافظت دربرابر حریق متناسب با محل استقرار خود باشد.

3-1-1-16 پنجره چشمی: پنجرهای که فقط برای تأمین دید به فضای مجاور تعبیه شده باشد.

3-1-1-17 تائید شده، تصویب شده: تائید و تصـویب مصـالح، لـوازم و تأسیسـات سـاختمانی،
طرحها، روشها و ساختارها، یعنی تائید و تصـویب آنهـا توسـط مقامـات قـانونی مسـئول، مراکـز و
آزمایشگاههای دارای صلاحیت که مطابق ضوابط، استانداردها و مقررات مربوطه، با انجام آزمـایش و
بررسی مستقیم یا غیرمستقیم (توسط اشخاص مورد اعتماد، یا برحسب اصول مطمئن از طرف مقامات
ذیصلاح و نهادهای علمی و فنی شناخته شده) صورت میگیرد.
تائید و تصویب تصرف، یعنی تائید و تصویب یک یا چند نوع بهرهگیری از بنا، که بنا بدان مقاصد
استفاده خواهد شد، توسط مقامات دارای صلاحیت قانونی و مسئول که مطابق مقـررات مربوطـه بـا
استناد به ارائه ادله دقیق و قاطع برای هماهنگی کامل ساختمان با مقررات اصولی درمورد آن تصرف
یا تصرفها انجام میشود.

3-1-1-18 تخلیه خروج: بخشی از “راه خروج” که بین “خروج” و معبر عمومی قرار گرفته است.

3-1-1-19 تصرف: منظور از تصرف، نوع بهرهگیری از بنا یا بخشی از آن است که به مقاصدی معلوم
در دست بهرهبرداری بوده یا قرار است برای آن مقاصد استفاده شود.

3-1-1-20 تصرف بسیار پرخطر: بناهایی که به مناسبت نوع تصرف، دارای مواد و مصالح بسـیار
آتشزا، سمی، سوزا، خورنده و انفجاری باشند و بناهایی که به دلیل نوع تصرف، بار محتویـات قابـل
مبحث سوم
4
احتراق در آنها 150 کیلوگرم در هر مترمربع زیربنا و بیشتر باشد، دارای تصرف بسیار پرخطر شناخته
شده و شامل تمام بناهای با تصرف مخاطره آمیز و آن دسته بناهای با تصرف صنعتی و انبـاری کـه
دارای چنین باری هستند، میشوند.

3-1-1-21 تصرف پرخطر: بناهایی که به دلیل نوع تصرف، بار محتویات قابل احتراق در آنها بین
100 تا 150 کیلوگرم در مترمربع زیربنا باشد، دارای تصرف پرخطر شناخته شده و شامل آن دسـته
بناهای با تصرف صنعتی و انباری که دارای چنین باری هستند، میشوند.

3-1-1-22 تصرف کم خطر: بناهایی که به دلیل نوع تصرف، بار محتویات قابل احتراق در آنها تا
50 کیلوگرم در مترمربع زیر بنا باشد، دارای تصرف کم خطر شناخته شده و شامل بناهای با تصرف
مسکونی، آموزشی- فرهنگی، درمانی- مراقبتی، تجمعی، اداری- حرفهای و آن دسته بناهای با تصرف
صنعتی و انباری که بار محتویات قابل احتراق در آنها از 50 کیلوگرم در متر مربع کمتر است، میشوند.

3-1-1-23 تصرف میان خطر: بناهایی که به دلیل نوع تصرف، بار محتویات قابل احتراق در آنها
بین 50 تا 100 کیلوگرم در مترمربع زیربنا باشد، دارای تصرف میان خطـر شـناخته شـده و شـامل
بناهای با تصرف تجاری و آن دسته بناهای با تصرف صنعتی و انباری که دارای چنین باری هستند،
میشوند.

3-1-1-24 تغییرات: هرگونه دگرگونی یـا تغییـر و تبـدیل در سـاختمان، در راههـای خـروج از
ساختمان و در تأسیسات مکانیکی و برقی ساختمان که به قصد توسعه ساختمان نباشد.

3-1-1-25 حریق بند: اعضایی از بنا، شامل دیوار، سقف و کف مقاوم حریق که بتوانـد در مقابـل
سوختن تمام بار حریق واقع در فضای مربوط به خود، ایستادگی و مقاومت کند.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
5
3-1-1-26 حیـاط: فضای باز بدون سقف و بدون تصرف که از دو یا چند طرف با دیوارهای خارجی
بنا محصور باشد و اگر از همه طرف به دیوارهای خارجی بنا محصور شود، در آن صورت به آن حیاط
داخلی گفته میشود.

3-1-1-27 خانـه: فضای زندگی حداکثر با دو طبقه ارتفاع، بـا حمـام و آشـپزخان ه مسـتقل کـه
بهمنظور سکونت یک یا دو خانوار (با حداکثر 16 نفر در هر طبقه) درنظر گرفته شده باشد.

3-1-1-28 خـروج: بخشی از “راه خروج” که به وسیله ساختار و تجهیزات مقاوم حریق، براساس
ضوابط و مقررات از سایر فضاهای ساختمان جدا و ایمن شده و مستقیم یا از طریق تخلیه خروج بـه
معبر عمومی منتهی شود. رجوع شود به بند 3-1-3-3 .

.3-4-1-3 بند به شود رجوع: افقی خروج 29-1-1-3

3-1-1-30 خطرات ناشی از محتویات داخل بنا:محتویات داخلی بناها از دیدگاه مقدار بار حریق
به سه گروه پرخطر (بیش از 100کیلوگرم برمترمربع بار حریق)، میـان خطـ ر (بـیش از 50 تـا 100
کیلوگرم درمترمربع بار حریق) و کم خطر (تا 50 کیلوگرم در مترمربع بار حریق) دستهبندی میشوند.
محتویات داخلی بناها ازدیدگاه دیگری که نوع خطر را مشخص میکند به سه گروه خطر شدید، خطر
معمولی و خطرضعیف دستهبندی میشوند.

3-1-1-31 خطر شدید: بناهائی هستند که درآنها مواد، مصالح و کالاهـای خطرنـاک نگهـداری،
فراوری یا استفاده میشوند. این بناها باید با مقرراتی که بهطور اختصاصی برای آنها تدوین خواهد شد،
نیز مطابقت داده شوند. محتویات با خطر شدید خود در 5 رتبه دستهبندی میشوند.
الف) خطر شدید رتبه 1 :مواد و مصالحی که با خود خطر انفجار و ترکیدن همراه دارند.
ب) خطر شدید رتبه 2 :محتویات و موادی را شامل میشود که ناگهان و بهطـور یکجـا خطـر آتـش
گرفتن دارند.
مبحث سوم
6
پ) خطر شدید رتبه 3 :محتویات با خطر شدید رتبه 3 مواد و مصالحی هستند که به سوختن دیگر
اجسام درحریقها کمک میکنند.
ت) خطر شدید رتبه 4 :شامل مواد و مصالحی هستند که برسلامت اشخاص تاثیر مستقیم دارند.
ث) خطر شدید رتبه 5 :این گروه شامل مواد و مصـالح مـورد اسـتفاده درسـاخت نیمـه هـادی هـای
الکترونیکی است.

3-1-1-32 خطر معمولی: محتویاتی هستند که از لحاظ سوختن در حریقها شرکت میکننـد و
امکان سوختن آنها به صورت معمولی یا سریع وجود دارد. این گروه محتویات اغلب در موقع
سوختن حجم نسبتاً زیادی دود تولید میکنند.

3-1-1-33 خطر ضعیف:محتویاتی هستند که درمواقع بروز حریق چندان میل به سوختن نداشته
و آتشگیری خودبهخود درآنها اتفاق نمیافتد.

3-1-1-34 خودبسته شو: اصطلاح “خودبسته شو” هنگامیکه در مورد درهای حریـق یـا سـایر
بازشوهای حفاظتی بهکار برده شود، به مفهوم بسته بودن در (یا بازشو) در حالت عادی و بسته شدن
آن پس از عبور است، که برای اطمینان از انجام این عمل، در به یک وسیله مکانیکی تائید شده مجهز
میشود.

3-1-1-35 خودکار: اصطلاح “خودکار” درمورد تجهیزات محافظت دربرابر حریق، برای وسایل و
دستگاههایی بهکار برده میشود که در اثر واکنش به برخی از محصولات احتراق، خود به خود و بدون
دخالت انسان عمل کنند.

3-1-1-36 خودکار بسته شو: این اصطلاح هنگامی که درمورد درهای حریق یا سایر بازشوهای
حفاظتی به کار برده شود، منظور بسته شدن در (یا بازشو) به هنگام حریق در اثر واکنش به برخی از
محصولات احتراق یا از طریق گرفتن فرمان از محلی دیگر است.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
7
3-1-1-37 خیابان: هر نوع راه عبور و مرور عمومی در فضای باز، که دارای حداقل 9 متر عـرض
بوده و بهنحوی طرح شده باشد که امکان استفاده واحدهای آتشنشانی برای اطفای حریق را فـراهم
آورد. معابر داخل فضاهای بسته و تونلها اگرچه مورد استفاده عبور و مرور عمومی قرارگرفته و ماشـین رو
باشند، به عنوان خیابان ملحوظ نمیشوند.

3-1-1-38 در حریق: دری که با انجـام “آزمـایش حریـق اسـتاندارد ” حـائز شـرایط مقاومـت و
محافظت دربرابر حریق متناسب با محل استقرار خود باشد.

3-1-1-39 دسترس خروج: بخشی از “راه خروج” که از هر نقطه ساختمان منتهی بـه قسـمت
“خروج” میشود. رجوع شود به بند 3-1-3-2 .

3-1-1-40 دستگیره محافظ: لوله، چوب یا هر پروفیلی که در طول راه پله و بالکن برای گرفتن
دست و نلغزیدن انسان نصب شود.

3-1-1-41 دستهبندی تصرفها: تمام تصرفها براساس میانگین وزن محتویات قابل احتراق در
مترمربع زیربنای ساختمان، در چهار گروه تصرفهای بسیار پرخطر، تصرفهای پرخطر، تصرفهـای
میان خطر و تصرفهای کم خطر دستهبندی میشوند.

3-1-1-42 دوام دربرابر حریق: مدتی که مصالح یا قطعات و اجزای ساختمانی درمقابل شـرایط
خاص اجرای “آزمایش حریق استاندارد” همچنان عملکرد خود را حفظ کنند.

3-1-1-43 دودبند: وسیله جداسازی با مشخصات مقاوم حریق یا غیرمقاوم دربرابر حریق که بـه
صورت افقی یا قائم، مانند دیوار، کف یا سقف بهمنظـور ممانعـت از جریـان دود، طراحـی و سـاخته
میشود. موانع دود ممکن است برای حفاظت بازشوها نیز بهکار گرفته شوند.
مبحث سوم
8
3-1-1-44 دیوار جانپناه: بخش امتداد یافته دیوارهای خارجی بنا در بام که بـه منظـور تـامین
ایمنی و تفکیک همسایگی اجرا میشود.

3-1-1-45 دیوار دودبند: دیوار یا دیوارهای که راهروی خروج را قطع کرده و به یک یا چنـد در
مجهز است. این دیوار باید مانع گسترش آتش و دود باشد.

3-1-1-46 دیوار کتیبه: بخشی از دیوار خارجی ساختمان که پائین یا بالای پنجره (یا بازشو) واقع
میشود.

3-1-1-47 دیوار مشترک:دیواری که در مرز مالکیت دو ساختمان بـرای بهـره گیـری مشـترک
ساخته میشود.

3-1-1-48 راه خروج: مسیر ممتد و بدون مانعی که برای رسیدن از هر نقطه ساختمان بـه یـک
محوطه باز یا معبر عمومی درنظر گرفته شود. راه خروج از سه بخـش مشـخص “دسـترس خـروج “،
“خروج” و “تخلیه خروج” تشکیل شده است. رجوع شود به بند 3-1-4 .

3-1-1-49 راهپله: بخشی از مجموعه راه خروج شامل تعدادی پله یا سکو که در مجموع رفـت و
آمد از یک طبقه به طبقه دیگر را بدون تداخل و برخورد با مانع امکان پذیر میکند. رجوع شود به بند
.4-4-1-3

3-1-1-50 زیرزمین: قسمتی از ساختمان که تمام یا بخشی از آن پائینتر از کف زمـین طبیعـی
قرارگرفته و به عنوان طبقه به حساب نیاید.

3-1-1-51 ساختارهای سوختنی:در این دسته ساختار، اعضـای بـاربر و دیوارهـای داخلـی بنـا
میتواند با هرگونه مصالحی اعم از سوختنی و یا غیر سوختنی ساخته شود، هرچند لازم است ساعت
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
9
مقاومت حریق تعیین شده برای برخی عوامل باربر و مواضع مختلف بنـا رعایـت گـردد . ایـن دسـته
ساختار خود شامل دو گروه فرعی 1 و صفر ساعت مقاوم حریق است.

3-1-1-52 ساختارهای غیرسوختنی: مشخصات استفاده از مصالح در این دسته ساختار ماننـد
دسته مقاوم حریق است، با این تفاوت که به مقاومت حریق و محافظت حریق کمتری نیاز خواهد بود
و بهطورکلی اعضای باربر و سازه بنا باید تا دو ساعت بتواند دربرابر یک حریق با مشخصات استاندارد
مقاومت کند. ساختارهای غیرسوختنی خود براساس ساعت مقاومت حریق اعضای بـاربر در مواضـع
مختلف بنا به دو گروه فرعی به شرح زیر دستهبندی میشوند:
الف) 1 و 2 ساعت مقاوم حریق
ب) صفر و 2 ساعت مقاوم حریق

3-1-1-53 ساختارهای مقاوم حریق: ساختارهای مقاوم حریق بناهایی را شامل میشـوند کـه
اعضای باربر و سازه درآنها با مصالح غیرسوختنی مانند بتن، فولاد، آجر و ماسه سیمان، گچ و نظایر آن
ساخته شده و هرگروه از اعضا، دارای ساعت مقاومت حریق لازمه و خواسته شده طبق ضوابط هستند،
همچنین تمهیدات محافظت دربرابر حریق مطابق مقررات در آنها اعمال میگردد. ساختارهای مقاوم
حریق خود براساس ساعت مقاومت حریق و رتبه حفاظتی که فراهم خواهند کرد، به دو گروه فرعی به
شرح زیر دستهبندی میشوند:
الف) 3 و 4 ساعت مقاوم حریق
ب) صفر، 1 و 2 ساعت مقاوم حریق

3-1-1-54 سرسره فرار: سطح لغزندهای که به منظور فرار به خارج از ساختمان طراحـی شـده
باشد. رجوع شود به بند 3-1-4-8 .

3-1-1-55 سطح خالص: سطح خالص هر طبقه از ساختمان فقط به فضاهای قابل تصرف گفتـه
شده و سطوح مربوط به فضاهای عمومی و ارتباطی و ضخامت دیوارها را شامل نمیگردد.
مبحث سوم
10
3-1-1-56 شفت: فضای ارتباطی قائم بین طبقات یا بین کف تا بام ساختمان که بهمنظور تعبیه
آسانسور، بالابر، آشپزخانه، تأمین روشنایی، انجام تهویه، عبور کانالها و لولهها، تخلیه زبالـه و غیـره
درنظر گرفته میشود.

3-1-1-57 شیبراه: پیاده راه با شیب حداکثر 1 به 20 که بهعنوان راه دسترسی مورد استفاده واقع
شود.

3-1-1-58 طبقه: بخشی از ساختمان که بین دو کف متوالی واقع شود. در مواردی که فاصله کف
تمام شده از سطح زمین طبیعی از 120 سانتیمتر بیشـتر نباشـد، فضـای زیـر آن طبقـه بـه عنـوان
“زیرزمین” منظور میگردد.

3-1-1-59 طبقه خیابان: طبقهای از بنا که از کف خیابان یا محوطه خارج بنا حداکثر با شش پله
قابل دسترس باشد. در مواردی که دو یا چند طبقه ساختمان بتوانند در اثر تغییرات تراز مستقیماً به
خیابان یا محوطه اطراف راه یابند، ساختمان به همان تعداد دارای طبقه خیابان خواهد بود. به همین
ترتیب، چنانچه هیچ یک از طبقات بنا نتوانند با شرایط یاد شده امکان دسترسی به خیابان و محوطه
خارج داشته باشند، ساختمان بدون “طبقه خیابان” منظور میگردد.

3-1-1-60 طبقه یا تراز تخلیه: پائینترین طبقهای از بنا کـه حـداقل 50 درصـد از بـار تخلیـه
متصرفین از آن به معبر عمومی تخلیه شوند. درصورت عدم وجود شرایط فوق، پائینترین طبقهای که
دارای یک یا دو خروج با ارتباط مستقیم به معبر عمومی باشد، به عنوان طبقه یا تراز تخلیه شناخته
میشود.

3-1-1-61 ظرفیت راه خروج: مقدار عرضی که برای “مجموعه راه خروج” در تمام طول مسیر (با
توجه به بار تصرف) درنظر گرفته میشود. در شرایط معمولی حداقل مقدار این عرض 750 میلیمتـر
است. رجوع شود به بند 3-1-5

3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
11
3-1-1-62 فضای انتظار: فضای مشترک و همگانی در بناهای تجمعی که به منظور سپری کردن
اوقات پیش از موعد برای ورود به یک سالن اجتماعات درنظر گرفته میشود.

3-1-1-63 فضای پناهدهی: فضایی که در مقابل حریق به میزان مشخصی مقاومت مینماید.

3-1-1-64 فضای ورودی: فضای مشترک و همگـانی در بناهـا کـه بـه منظـور کنتـرل و ایجـاد
تسهیلات برای ورود و خروج افراد درنظر گرفته میشود.

3-1-1-65 مانع حریق: صفحه یا پردهای سرتاسری که بهصورت قائم (مانند دیوار) یا افقی (مانند
سقف) با زمان مشخصی از مقاومت حریق برای جلوگیری از گسترش آتش و دود از فضایی به فضای
دیگر بهکار گرفته میشود. این صفحات همچنین ممکن است برای حریـق بنـد کـردن بازشـوها نیـز
استفاده شوند.

3-1-1-66 مجزاسازی افقی: فاصله مشخص بین دیوارهای خارجی بنا تا “مرز مالکیت” یا سایر
بناهای همسایگی، اعم از خصوصی، عمومی و خیابان که به منظور تأمین فضای باز لازم درنظر گرفته
میشود. رجوع شود به بند 3-1-4 .

3-1-1-67 محوطه باز: فضایی که تصرفی در آن صورت نگرفته و بهوسیله ساختمان محصور نشده
باشد. محوطه باز باید برای جای دادن متصرفان بنا کافی باشد و اندازه و محل آن بهگونهای باشد که
به هنگام بروز حریق، ماموران آتشنشانی و ایمنی بتوانند به آن دسترسی داشته و از آن استفاده برند.
محوطه باز باید در تمام اوقات شبانه روز از هرگونه موانع خالی باشد.

3-1-1-68 معبر عمومی: خیابان، کوچه یا موارد مشابهی از کاربرد زمین که بهطور دایم در تصرف
و استفاده عموم قرار گرفته و اساساً از آن طریق بتوان بدون مانع به سایر قسمتهای شهر رفت و آمد
نمود. عرض و ارتفاع مفید معبر عمومی باید حداقل 3 متر باشد.
مبحث سوم
12
3-1-1-69 مقام قانونی مسئول: مقام دارای صلاحیت قانونی و مسئول، سازمان، دفتر یا فـردی
است که مسئولیت تصویب مصالح، تأسیسات، تجهیزات یا روشهـا را بـه عهـده گیـرد . مقـام دارای
صلاحیت قانونی و مسئول که از آن به اختصار مقام قانونی مسئول نام برده میشود، در این مقررات با
مفاهیمی گسترده بهکار برده شده است، زیرا کارگزاران و نمایندگان صلاحیتدار و تصویب کننده به
تناسب مسئولیتهایشان متفاوت هستند.
هرجا که ایمنی همگانی در اولویت قرار داشته باشد، مقام دارای صلاحیت قانونی و مسئول ممکن
است به تناسب درجه اهمیت، یک سازمان دولتی مرکزی، استانی یا محلی، مانند مقام قانونی مسئول
حفاظت از حریق، سازمان آتشنشانی، اداره یا گروه آتشنشانی، اداره پیشگیری از آتشسـوزی، اداره
حفاظت و بهداشت کار، شـهرداری، اداره بهداشـت، درمـان و آمـوزش پزشـکی، اداره بازرسـی بـرق
ساختمانها یا هر گروه و تشکیلات دیگری که دارای اختیار قانونی است، باشد. همچنین اداره بازرسی
بیمه مرکزی، اداره ارزیابی و زمان گذاری، یک شـرکت بیمـه خصوصـی و حتـی نماینـده هریـک از
نهادهای فوق میتواند مقام قانونی مسئول باشد. در بسیاری موارد ممکن است صاحب ملک یا نماینده
تامالاختیار او نقش مقام قانونی مسئول را به عهده گیرد. در تأسیسات متعلق به دولت، ممکن اسـت
اداره ایمنی و حتی یکی از کارمندان اداری نظیر افسر فرمانده یا نگهبان، مقام قانونی مسئول باشد.
مقام قانونی مسئول میتواند بهمنظور مورد قبول قرار گرفتن مصالح، لوازم، تأسیسات طرحها یـا
روشها، از دستورالعملها و استانداردهای ملّی یا ضابطههای مناسب دیگر استفاده کرده و آنها را برای
تصویب، مبنا قرار دهد. در نبود چنین استانداردهایی، مقام یاد شده ممکـن اسـت مـدارکی دال بـر
مناسب بودن مصالح، تأسیسات، روشها و نیز کاربرد درست آنها از به کار برنده مطالبه نماید. مقـام
قانونی مسئول، همچنین ممکن است فهرستها و برچسبهای سازمانی را که ارزیابی تولیدات را بـر
عهده دارد و در موقعیتی است که انطباق اقلام لیست شـده را بـا اسـتانداردهای مربوطـه مشـخص
میسازد، مورد استناد قرار دهد.
مقام قانونی مسئول میتواند در موارد و شرایطی که تهدیدات حریق، جان انسـان هـا را بـه طـور
حیاتی در معرض خطر قرارمیدهد و درحال حاضـر تمهیـداتی بـرای آن ارائـه نشـده، از مقـررات و
استانداردهای معتبر بینالمللی استفاده نماید، مشروط برآنکه تناقضی با مقررات این مبحث بهوجـود
نیاورد.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
13
در شهرهای بزرگ مقام قانونی مسئول سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی میباشد. شهرهای بزرگ
توسط وزارت کشور بر حسب جمعیت آنها مشخص گردیده است.

3-1-1-70 منطقه حریق: بخشی از فضای داخل ساختمان که از اطراف و از سقف و کف به وسیله
اعضای ساختمانی مقاوم حریق محدود شود. منطقه حریق با بررسی و انـدازه گیـری عـرض، طـول و
ارتفاع حریق احتمالی ارزیابی میشود.

3-1-1-71 میان طبقه: طبقهای واقع در بین هریک از طبقات اصلی ساختمان که حـداکثر یـک
سوم مساحت طبقه زیر خود را داشته باشد. بهجز در موارد خاص صنعتی، مجموع مساحت میان طبقه
در یک طبقه نباید از یک سوم مساحت کل همان طبقه بیشتر شود.

3-1-1-72 میزان مقاومت حریق: مدتی که مصالح یا ترکیبی از آن، توانایی مقاومت در مقابـل
آتشی مستقیم مطابق “آزمایش حریق استاندارد” را داشته باشد.

3-1-1-73 نرده محافظ: حایل حفاظتی و ایمنی که برای جلوگیری از سقوط از ارتفـاع طراحـی
شده باشد.

3-1-1-74 واحد زندگی (واحد مسکونی): فضا، اتاق یا اتاقهایی که به عنوان محل زندگی یک
شخص یا خانواده درنظر گرفته شده و دارای وسایل زندگی باشد.

3-1-1-75 هتل: بنایی که اتاقهای آن بهمنظور سکونت مسافران استفاده شود. این تعریف، شامل
متل و سایر بناهای مشابهی که قصد ارائه امکانات سکونتی موقت را دارند، نیز میگردد.

مبحث سوم
14
3 -1 -2 مقررات کلی، دامنه و کاربرد
3-1-2-1 براساس ضوابط این مبحث از مقررات ملّی ساختمان، هر بنا، هر بخش از یک بنـا و هـر
ساختمانی که از این پس ساخته یا پرداخته شود، باید به راههای خروج اصولی، کافی و بـدون مـانع
مجهز گردد، تا درصورت بروز حریق در آن، خروج بهموقع یا فرار بههنگام همه متصرفان بـه راحتـی
میسر باشد. به این منظور باید نوع، تعداد، موقعیت و ظرفیت راههای خروج در هر بنـا بـا توجـه بـه
وسعت و ارتفاع همان بنا، متناسب با ویژگیهای ساختمان و تصرف، طرح شده و با رعایـت تعـداد و
خصوصیات متصرفان (به ویژه خصوصیات آنهایی که بیش از دیگران در معرض خطر قرار میگیرند)،
پیشبینیهای لازم برای هدایت اشخاص به خارج از بنا و یا مکانهای امن در داخل بنا صورت گیرد.

3-1-2-2 برای بناهای موجود که پیش از ابلاغ این مقررات احداث شده و امکان تطبیـق بـا ایـن
ضوابط را ندارند، مقررات لازم در آینده تدوین خواهد گردید. و تا آن زمان در صورت بروز ضرورتهای
خاص، از جمله استعلام سازمانها و نهادهای دولتی و عمومی کـه ملـزم بـه اجـرای ضـوابط ایمنـی
هستند، نحوه تامین حداقل راههای خروج و حداقل تمهیدات ایمنی مورد نیاز برای بناهای موجود، با
استفاده از کدهای بینالمللی معتبر و با لحاظ نمودن شرایط اجرائی بنا، توسط مقام قانونی مسـئول
مشخص میشود.

3-1-2-3 هیچ بنا یا ساختمانی نباید بهگونهای جرح و تعدیل شود یا به تصرفی جدید تغییر داده
شود که تعداد، عرض، کارایی یا ایمنی خروجهای آن به مقدار کمتر از آنچه که قبلاً بوده است، یا در
این مقررات برای تصرف جدید تصریح شده است، کاهش یابد.

3-1-2-4 تمام تجهیزات، افزارها، اقدامات و شرایطی که کارایی و عملکرد درست راههای خروج را
کنترل و تضمین میکنند، باید بهنحوی طرح و بهکار گرفته شوند که در هـیچ مـورد، ایمنـی جـان
انسانها فقط به یک مورد یا وسیله وابسته نشود. از این رو، هرکجاکه لازم باشد باید تـدابیر اضـافی
اتخاذ شود تا چنانچه یکی از راههای خروج قابل استفاده نبود یا مؤثر واقع نشد، راه دیگری بهکار آید.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
15
3-1-2-5 طراحی، ساخت، پرداخت، تجهیز، نگهداری و اداره کردن هر بنا و راههای خروج آن باید
بهگونهای برنامهریزی شود که درصورت بروز حریق، متصرفان فرصت کافی برای خروج ایمن داشـته
باشند و در آتش و دود، گازهای سمی یا هول و هراس احتمالی گرفتار نشوند و جان و ایمنی انسانها
فدای سهل انگاری و نادیده گرفتن خطرات بالقوه در بنا نگردد.

3-1-2-6 در هر بنا یا ساختمان، خروجها باید در مکانهایی طرح، ساخته، آراسته و نگهداری شوند
که در تمام اوقات تصرف، از تمام نقاط بنا راه خروج آزاد و بدون مانعی در دسترس باشد.

3-1-2-7 در هر بنا یا هر بخش از یک بنا، خروجها باید تا حد امکان در مکانهایی طرح شوند که
متصرفان بتوانند بهوضوح آنها را ببینند. در غیر اینصورت هر راه منتهی به خروج باید آنچنان که هر
متصرف از هر نقطه بنا بتواند به سرعت راه فرار را پیدا کند، بهطرزی آشکار و مشخص علامتگذاری
شود. همچنین هر مسیر خروج از ابتدا تا انتها باید بهگونهای آراسته و علامتگذاری شود که راه منجر
به مکان امن، به روشنی مشخص باشد و متصرفان در پیچ و خمهای ساختمان و مکانهای بنبسـت
گرفتار نشوند.

3-1-2-8 استفاده از هرگونه قفل یا وسیله سدکننده در مسیرهای خروج که احیاناً فرار بهموقع را
مانع شود، ممنوع است، مگر در برخی از تصرفهـا ماننـد مراکـز بـازپروری و بهداشـت روانـی و یـا
ندامتگاهها. در این گروه از بناها نیز استفاده از قفل فقط در شرایطی مجاز خواهد بـود کـه مـراقب ین
بهطور دائم درحال انجام وظیفه بوده یا تدابیر مؤثری برای خارج کردن متصرفان در مواقـع اضـطرار
اتخاذ شده باشد.

3-1-2-9 در هر بنا یا ساختمان که به دلیل بزرگی ابعاد و اندازه یا ویژگیها و جزئیـات طـرح یـا
مشخصات نوع تصرف، بههنگام بروز حریق در یک بخش، امکـان بـی خبـر مانـدن و غـافلگیر شـدن
متصرفان در دیگر بخشها موجود باشد، باید مطابق ضوابط این مقررات در تمام بنا یا بخشهایی که
لازم است، شبکههای هشدار و اعلام حریق و سایر تمهیدات ایمنی نصب شود و چنانچه بـرای گـرم
مبحث سوم
16
کردن فضاهای داخلی، آب مصرفی و نظایر آن از سوختهای فسیلی استفاده شـود، نصـب سیسـتم
هشداردهنده منوکسیدکربن الزامیست. به کمک این شبکهها و انجام تمرینهای منظم فرار از حریق
باید این اطمینان حاصل آید که تمام متصرفان در هر نقطه از بنا در همان لحظات اولیه از بروز حریق
آگاه شوند و بتوانند در زمان پیشبینی شده بنا را ترک کنند.

3-1-2-10 در طراحی هر بنا، هر بخش از یک بنا یا هر ساختمان، چنانچه راه خروج منحصر بهفرد
درنظر گرفته شود و به علت ویژگی ابعاد، نوع تصرف یا چگونگی طرح و تنظیم راه خروج این احتمال
وجود داشته باشد که درصورت بروز حریق، آن راه با آتش و دود مسدود شود، تأمین راه خروج دیگری
بهصورت مجزا و دور از مسیر خروج اول الزامی است. این دو مسیر بایـد طـوری طراحـی شـوند کـه
احتمال آنکه در موقع حریق، هر دو غیرقابل استفاده شوند، به حداقل ممکن کاهش یافته باشد.

3-1-2-11 هر راه خروج قائم که طبقات یک بنا را به هم مربوط کند، باید بـ هنحـوی دوربنـدی و
محافظت گردد که از گسترش آتش، دود و گازهای سمی از طبقهای به طبقـه دیگـر پـیش از آنکـه
متصرفان وارد قسمتهای امن راه خروج شوند، جلوگیری بهعمل آید.

3-1-2-12 از آنجاکه در هر ساختمان کلیه پیشبینیها و تمهیدات لازم جهت ایمنـی سـاکنان و
متصرفان دربرابر حریق باید فراهم گردد، ضروری است طراحی و ساخت ساختمانها بهنحوی صورت
گیرد که با توجه به کاربری، ابعاد و تعداد طبقات، به مدت مناسبی دربرابر حریق مقاومت نموده و از
گسترش حریق به فضاها یا ساختمانهای مجاور جلوگیری شود. به این منظور توجه به الزامات اساسی
زیر در طراحی و اجرای ساختمانها ضروری خواهد بود.
3-1-2-12-1 طراحی و اجرا بهنحوی باشد که درصورت وقوع حریق افراد بتوانند خـود را از طریـق
مسیرهای امن و مشخص شده به محل ایمنی در داخل یا خارج از ساختمان برسانند. به این منظـور
لازم است:
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
17
الف) مسیرهای خروج از ساختمان و فرار از حریق به تعداد کافی و با ظرفیت لازم پیشبینی شده و در
محلهای مناسبی از ساختمان قرارگیرند، به نحوی که افراد قادر باشند در صورت وقـوع حریـق
بدون تشویش و اضطراب خود را به محل امن برسانند.
ب)روشنایی لازم و مناسب در مسیرهای فرار تامین شده و کلیه خروجیها به نحو مناسب علامتگـذاری
و مشخص شوند.
پ) تمهیدات لازم برای جلوگیری از نفوذ شعله و دود به مسیرهای خروج به نحو مناسب و با توجه به
کاربری، ابعاد و ارتفاع ساختمان پیشبینی گردد.
3-1-2-12-2 تمهیدات و پیشبینیهای لازم به منظـور جلـوگیری از گسـترش حریـق در داخـل
ساختمان از طریق پوششها و نازککاریهای داخلی، به عمل آید. به این منظور لازم است:
الف) تا حد امکان از مصالح غیرسوختنی یا نیمهسوختنی استفاده شود.
ب) پوششها به نحوی انتخاب شوند که دربرابر پیشرفت سطحی شعله مقاومـت لازم را دارا بـوده و
درصورت مشتعل شدن، شدت تولید حرارت ناشی از سوختن آنها محدود باشد.
پ) طراحی و اجرای ساختمان به نحوی باشد که از گسترش حریق از یک فضا یا ساختمان به فضاها
یا ساختمانهای مجاور جلوگیری به عمل آید. به این منظور لازم است:
ت)درصورت وقوع حریق، ساختمان با توجه به کاربری و ابعاد خـود تـا مـدت مناسـبی مقاومـت و
پایداری خود را حفظ نماید.
ث) به منظور جلوگیری از گسترش حریق متناسب با کاربری و ابعاد ساختمان فضابندیهای مناسب
در داخل ساختمان، به وسیله ساختارهای مقاوم حریق، صورت گیرد.
ج) راههای ارتباطی و فضاهای پنهان نظیر شفتها، محل عبور کابلها و لولهها، فضاهای مجوف بین
دیوارها و نماهای خارجی ساختمان و غیره به نحوی طراحی و اجرا شوند که از گسترش حریق از
طریق داخل آنها جلوگیری به عمل آید.
چ) دیوارهای مشترک بین ساختمانها به نحوی طراحی و اجرا شوند که دربرابر گسترش حریق از یک
ساختمان به ساختمان دیگر مقاومت نمایند.
ح) دیوارهای خارجی ساختمان، متناسب با کاربری و ابعاد ساختمان دربرابر گسترش حریق به خارج
از آن مقاومت نمایند.
مبحث سوم
18
خ) بامها به نحوی طراحی و اجرا شوند که با توجه به موقعیت ساختمان از گسترش حریق از طریـق
آن به اماکن مجاور جلوگیری شود.
3-1-2-12-3 کلیه تمهیدات لازم برای دسترسی نیروهای آتشنشانی به محل حریق در ساختمان
درنظر گرفته شود. به این منظور لازم است:
الف) راه رسیدن خودروها، وسایل و امکانات آتشنشانی به مجاورت ساختمان وجود داشته باشد.
ب) برای دسترسی نیروهای آتشنشانی به فضاهای داخلی ساختمان مسیرهای امن درنظر گرفته شود.
پ) به تناسب کاربری و ابعاد ساختمان، برای استفاده نیروهای آتشنشانی، امکانات اطفایی در داخل
ساختمان پیشبینی شود.

3-1-2-13 هر فضای پنهان افقی یا عمودی کـه حـاوی مـواد قابـل اشـتعال باشـد، بایـد توسـط
جداکنندههای آتشبند تائید شده محافظت شود.

3-1-2-14 در ساختمانهایی که بیش از یک کاربری وجود دارد، کاربری طبقات زیر هـر تصـرف
براساس کاربری بالاترین طبقه واقع در زیر آن تصرف درنظر گرفته میشود. در هر طبقه با چنـدین
کاربری باید محدودکنندهترین شرایط اعمال گردد.

3 -1 -3 بخشهای سه گانه راه خروج
کلیات 1-3-1-3
3-1-3-1-1 در این مقررات، راه خروج به مسیر پیوسته و بدون مانعی گفته میشود که از هر نقطه
بنا شروع و تا معبر عمومی (کوچه یا خیابان) امتداد یابد. راه خروج از سه بخـش مجـزا و مشـخص :
دسترس خروج، خروج و تخلیه خروج تشکیل شده و راستاهای افقی و قائم (ارتباطات بین طبقات و
سطوح مختلف) و حسب مورد شامل تمام فضاهای رابط مانند اتاقها، درگاهها، راهروهـا، سر سـراها،
شیبراهها، پلهها، پلکانها، خروجهای افقی، بالکنها، بامها، حیـاط هـا و محوطـه هـای بـاز مـی شـود .
آسانسورها جزو راه خروج محسوب نمیشوند.

3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
19
خروج دسترس 2 -3 -1 -3
3-1-3-2-1″ دسترس خروج”، آن بخش از راه خروج است که به ورودی یک خروج منتهی میشود.
حداکثر طول دسترس خروج باید بهطور کلی با مقادیر مندرج در جدول 3-1-3-الف مطابقت داشته
باشد، مگر آنکه در بخش ضوابط اختصاصی راههای خروج بر حسب نوع تصرف بهگونه دیگری تصریح
شود.
3-1-3-2-2 طول مسیر دسترسی به خروجها باید در روی کف و در طول محور مرکزی راه عبـور
معمول و از فاصلۀ 300 میلیمتر مانده به دورترین نقطه هر فضا تا وسط در “خروج” و درمورد پلههای
واقع در مسیر، طول خط شیبی که دماغۀ پلهها را به هم وصل میکند، اندازهگیری شود.
3-1-3-2-3 تمام راهروهایی که بهعنوان دسترس خروج برای تخلیه افرادی با تعداد بیش از 30 نفر
درنظر گرفته میشوند، باید توسط ساختاری با حداقل 1 ساعت مقاوم حریق از دیگر بخشهـای بنـا
مجزا شده و درهایی که به آنها باز میشوند دارای زمان دست کم 20 دقیقه محافظت حریق باشـند .
طرح و نصب این درها باید بهگونهای انجام گیرد که احتمال نشت دود از آنها به حداقل ممکن کاهش
یابد. راهروهای با طول بیش از 30 متر که فاقد درهای دود بند باشند، مجاز نخواهند بود.

جدول 3-1 -3 -الف حداکثر طول دسترس خروج در موارد مختلف برحسب متر
تصرف حداکثر مسیر پیمایش حداکثر طول بن بست حداکثر مسیر مشترک
با شبکه
بارنده
بدون شبکه
بارنده
با شبکه
بارنده
بدون شبکه
بارنده
با شبکه
بارنده
بدون شبکه
بارنده
تجمعی
بنای جدید
بنای موجود

76
76

61
61

6/1
6/1

6/1
6/1

61/23
61/23

61/23
61/23
آموزشی
بنای جدید
بنای موجود

61
61

46
46

15
15

6/1
6/1

30
30

23
23
مراقبت روزانه
بنای جدید
بنای موجود

61
61

46
46

15
15

6/1
6/1

30
30

23
23
درمانی
بنای جدید
بنای موجود

61
61


46

9/1


30



درمانی اورژانس
بنای جدید
بنای موجود

61
61

46
46

15
15

6/1
15

30
30

23
23
مبحث سوم
20
بازداشتی/بازپروری
بنــای جدیــد دارای شــرایط
2،3،4
بنای جدید دارای شرایط 5
بنـای موجـود دارای شـرایط
2،3،4،5

61

61

61

46

46

46

15

6/1

15

6/1

30

30

30

15

15

15
مسکونی یک یا دو خانوار
بنای جدید
بنای موجود








خوابگاه وهتلها
بنای جدید
بنای موجود

99
99

53
53

15
15

10/7
15

15
15

10/7
10/7
آپارتمانی
بنای جدید
بنای موجود

99
99

53
53

15
15

10/7
15

15
15

10/7
10/7
پانسیون/ پرستاری
بنای موجود و جدید کوچک
بنای جدید بزرگ
بنای موجود بزرگ


99
99



53


9/1
15



15


38
49



33
تجاری معمولی
بنای جدید
بنای موجود
تجاری با فضای باز جدید
تجاری با فضای باز موجود

76
76

120

46
46

46

15
15
0
15

6/1
15
0
6/1

30
30

30

23
23
23
23
مراکز خرید بزرگ
بنای جدید
بنای موجود

91
91

61
61

15
15

6/1
15

30
30

23
23
اداری
بنای جدید
بنای موجود

91
91

61
61

15
15

6/1
15

30
30

23
23
صنعتی
معمولی
با کارآیی خاص
پرخطر

75
122
23

61
91
0

15
15
0

15
15
0

30
30
0

15
15
0

خروج 3-3-1-3
3-1-3-3-1″ خروج”، آن بخش از راه خروج است که به واسطه ساختار یا تجهیزات محافظتی ویژه
خود، مطابق ضوابط این مقررات از دیگر بخشهای بنا مجزا شده و فضای عبور امن و محافظت شدهای
بهمنظور دستیابی متصرفان به بخش “تخلیه خروج” فراهم آورد. خروجهـایی کـه مـورد تائیـد ایـن

3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
21
مقررات میباشند، عبارتند از: درگاههای خروج (واقع در جدارههای بیرونی ساختمانها)، گذرگاههای
خروج، خروجهای افقی، شیبراهها و پلکانهای خروج که دربرابر حریـق هـای مـورد انتظـار در سـایر
قسمتهای بنا محافظت شده باشند.
3-1-3-3-2 در تمام مواردی که در این مقررات محافظت خروجها به روش “جدا کـردن از سـایر
بخشها” تصریح شده باشد، رعایت مقررات مندرج در بندهای 3-1-3-3-3 الی 3-1-3-3-13 الزامی
خواهد بود.
3-1-3-3-3 ساختارهای جداکننده خروج در بناهای با ارتفاع 4 طبقه و بیشتر باید بـا دیوارهـای
غیرسوختنی، حداقل 2 ساعت مقاومت حریق بهطور کامل دوربندی و مجزا شوند. درمواردی که تمام
بنا توسط شبکه بارنده خودکار تائید شده محافظت میشود، ساعت مقاومت حریق دوربندها میتواند
حداقل به یک ساعت کاهش یابد.
3-1-3-3-4 بازشوهای واقع در دوربندهای خروج باید از لحاظ تعداد به حداقل مورد نیاز محـدود
شده و تمام آنها با درهای مقاوم حریق خود بستهشو از نوع تائید شده محافظت شوند. اگر چگـونگی
عملکرد بنا ایجاب کند که این قبیل درها بهطور معمول باز باشند، در آن صورت میتوان از درهـای
خودکار بسته شو استفاده کرد. در این موارد باید تمام تدابیر ایمنی لازم برای اطمینان از بسته شده
بهموقع درها در مواقع بروز حریق اتخاذ شده باشد.
3-1-3-3-5 ایجاد هرگونه روزنۀ نفوذی در دوربندهای خروج بهغیر از موارد زیر، مجاز نخواهد بود:
الف) عبور کانالهای هوا و دیگر تجهیزات لازم درمواردی که تراکم هوا و ایجاد فشار مثبت در درون
دوربند خروج ضروری اعلام شده باشد.
ب) عبور لولههای مربوط به شبکههای آتشنشانی.
پ) عبور لولههای برق ویژه فضای خروج.
در تمام موارد فوق، روزنههای نفوذی باید بهطور کامل با مواد مناسب که از گسترش حریق جلوگیری
نماید، درزبندی شوند.
3-1-3-3-6 ایجاد هرگونه بازشوی ارتباطی یا روزنه نفـوذی بـین دو خـروج مجـاور هـم (ماننـد
پلکانهای طرح قیچی) که با یک ساختار از یکدیگر جدا میشوند، ممنوع است. پلکان طرح قیچی در
ساختمانهای جدید بهعنوان یک راه خروج و در ساختمانهای موجود به شرط رعایت نکات این بند
با تایید مقام قانونی مسئول بهعنوان دو راه خروج محسوب میشود.
مبحث سوم
22
3-1-3-3-7 در تمام خروجها (پلکان خروج، گذرگاه خروج، خروج افقی) کـه ط بـق ضـوابط ایـن
مقررات دوربندی و جداسازی آنهـا الزامـی اعـلام شـود، بـرای جلـوگیری از گسـترش آتـش و دود،
نازککاری دیوارها و سقفها فقط میتواند با مصالحی اجرا شود که از طرف مقام قانونی مسئول مجاز
شناخته میشود، مگر آنکه بهمنظور پاسخگویی به ضوابط اختصاصی راههای خـرو ج در تصـرف هـای
مختلف، برای آنها محدودیتهای بیشتری درخواست شود.
3-1-3-3-8 فضاهای داخل دوربندهای خروج باید کاملاً آزاد و بدون مانع باشند و برای مقاصدی
مانند انبار کردن کالا روی سطح پلهها یا پاگردها استفاده نشوند.
3-1-3-3-9 در تمام بناهای 4 طبقه و بیشتر، هر پاگرد پله که همسطح طبقهای واقع شود، بایـد
دارای علامتی باشد که شماره آن طبقه را مشخص کند. این علامت همچنین بایـد موقعیـت طبقـه
تخلیه خروج و جهت آن را نشان دهد. علامت باید در ارتفاع تقریباً 5/1 متری از کف تمام شده و در
موقعیتی نصب شود که تحت هر شرایطی از جمله باز یا بسته بودن در ورود به طبقه، به راحتی دیده
شود.
3-1-3-3-10 در بناهایی که پلکان خروج، بیش از نیمطبقه پائینتر از تراز تخلیه خروج ادامه دارد،
با استقرار یک مانع فیزیکی قابل عبور مانند در، جداکننده و نظایر آن باید از به اشتباه رفتن متصرفان
جلوگیری بهعمل آید.
3-1-3-3-11 براساس ضوابط این مقررات، فقط آن دسته از پلکانهای خارجی بنا میتوانند بهعنوان
خروج محسوب شوند که دارای مشخصاتی بهشرح زیر بوده و به تائید مقام قانونی مسئول برسند:
الف) ساختار آنها توسط دیوار با زمان حداقل 2 ساعت مقاوم حریق از فضاهای داخلی جدا شده و از
نزدیکترین بازشو دست کم 3 متر فاصله داشته باشند.
ب) به بام بخش دیگری از بنا یا بام بنای مجاور که ساختار مقاوم حریق و راه خروج ایمن و پیوستهای
دارد، ارتباط داشته باشند.
پ) به منظور پیشگیری از سقوط متصرفان، دارای دوربند یا نرده جانپناه محکم و با ارتفاع مناسـب
باشند.
3-1-3-3-12 راهروها، سرسراها، زیرگذرها، روگذرها و دیگر گذرگاههای مشابه میتوانند به عنوان
بخشی از خروج محسوب و مورد استفاده قرار گیرند، مشروط بر آنکه علاوه بر مقررات کلی، با دیگـر
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
23
ضوابط این مقررات که در مورد خروجها تصریح شده نیز مطابقت داشته و با ساختار غیـر سـوختنی
دارای دو ساعت مقاومت حریق مجزا شوند.
3-1-3-3-13 عرض هر گذرگاه خروج باید مطابق ظرفیت خروج درنظر گرفته شود و بـرای بیشـترین
تعداد متصرفانی که ممکن است از آن عبور کنند، تکافو نماید. در مواردی کـه گـذرگاه خـروج در انتهـای
چند خروج واقع گردد، عرض آن باید دست کم برابر مجموع عرض تمام خروجهای منتهی به آن باشد.
3-1-3-3-14 پلکانهای باز و پلکانهای غیر دوربند داخلی (پلکان ارتباطی) بـه عنـوان دسترسـی
خروج محسوب میشوند.

خروج تخلیه 4-3-1-3
3-1-3-4-1 تخلیه خروج، آن بخش از راه خروج است که بین انتهای خروج و معبر عمومی (کوچه
یا خیابان) واقع شود. براساس ضوابط این مقررات، هر خروج باید بهطور مستقیم یا از طریـق تخلیـه
خروج به معبر عمومی منتهی گردد، مگر آنکه در این مقررات بهگونۀ دیگری تصریح شده باشد.
3-1-3-4-2 تمام قسمتهای تخلیه خروج، چه بهصورت فضاهای داخلی و سرپوشـیده و چـه بـه
صورت حیاط و محوطه باز، باید بهگونهای طرح و اجرا شوند کـه راهـی ایمـن، بـدون مـانع و قابـل
تشخیص برای دسترسی متصرفان به معبر عمومی تأمین گردد. عرض و ظرفیت تخلیه خروج نباید از
مجموع عرضها و ظرفیتهای خروجهای منتهی به آن کمتر درنظر گرفته شود.
3-1-3-4-3 در طبقات و فضاهای هم تراز تخلیه های خروج، ساختار کـف بایـد دارای مقـاومتی
دست کم معادل مقاومت حریق دوربندهای خروجها باشد و تمام فضا توسط شبکه بارنـده خودکـار
تائید شده، محافظت شود.

موارد استثناء:
الف) فضاها و بخشهایی از طبقه تخلیه خروج که توسط ساختاری با مقاومت حریق معادل
مقاومت حریق دوربندها از فضای تخلیه خروج جدا شده باشند.
ب) تمام سطوح واقع در تراز تخلیه خروج، چنانچه تخلیه خروج، سرسـرا یـا فضـای ورودی
کوچکی باشد که با ساختاری حداقل 20 دقیقه مقاوم حریق از دیگر بخشها جدا شـده،
مبحث سوم
24
فاصله آن از فضای بیرون ساختمان بیش از 3 متر و طول آن نیز بـیش از 9 متـر نباشـد،
همچنین به منظوری جز راه خروج (تخلیه مستقیم به بیرون) استفاده نشود.

3-1-3-4-4 فضاهایی با مشخصات مندرج در بند 3-1-3-4-3 میتوانند بهعنوان تخلیـه خـروج،
فقط برای حداکثر 50 درصد تعداد کل خروجها و حداکثر 50 درصد ظرفیـت کـل خـروج هـای بنـا
استفاده شوند. سایر خروجها باید مستقیماً بـه یـک معبـر عمـومی ارتبـاط داشـته باشـند . البتـه در
تصرفهای بازداشتی/ تحت نظری، با رعایت سایر ضوابط اختصاصی، استثنائاً تمام خروجها میتوانند
به فضاهایی واقع در تراز تخلیه خروج منتهی شوند.

3-1-4 اجزای تشکیل دهنده راه خروج
کلیات 1-4-1-3
3-1-4-1-1 اجزای تشکیل دهنده بخش های سهگانه راه خروج (رجوع شود به بنـد 3-1-3-1-1 (
باید با مقررات این بخش که به تفکیک شرح داده شده، مطابقت داشته باشند، مگر آنکـه در ضـوابط
اختصاصی راههای خروج بر حسب نوع تصرف (3-1-10 تا 3-1-18 (مقررات ویژه و متفاوتی تصریح
شده باشد که در آن صورت مقرراتی باید ملاک عمل قرارگیرند که ایمنی بیشتری را تأمین کنند.

درها 2-4-1-3
3-1-4-2-1 تمام درهایی که در راه خروج واقع میشوند باید دست کم 800 میلیمتر عرض مفیـد
داشته باشند. فضاهای با مساحت 5/6 مترمربع و کمتر، چنانچه مورد استفاده معلولان جسـمی قـرار
نگیرند، استثنائاً میتوانند با درهایی دارای حداقل 600 میلیمتر عرض مفید به راهروهـای دسـترس
خروج باز شوند.
3-1-4-2-2 در مواردی که از درهای دو لنگه استفاده شود، دست کم یکی از لنگههـا بایـد دارای
800 میلیمتر عرض مفید باشد. همچنین عرض هیچ در یک لنگه نباید از 1200 میلیمتر بیشتر باشد.
3-1-4-2-3 سطح کف، در دو سمت هر در یا درگاه باید افقی و هم تراز باشد. ایجاد اختلاف سطح
در دو قسمت درگاهها تا فاصله دست کم به اندازه عرض بزرگترین لنگه در، مجاز نخواهد بود، مگر
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
25
درمورد درهای خروج واقع در جدارههای خارجی خانههای یک یا دو خانواری که سطح کـف بیـرون
درگاهها میتوانند حداکثر 200 میلیمتر نسبت به سطح کف درون درگاه پائینتر باشد.
3-1-4-2-4 تمام درهای واقع در راه خروج باید از نوع لولایی (که بر پاشنه میچرخند) بوده و در
موارد زیر، موافق خروج باز شوند:
الف) درهای واقع در دوربندیهای خروج.
ب) درهای واقع در فضاهای پرمخاطره.
پ) درهای مربوطه به اتاقها و فضاهای با تراکم 50 نفر و بیشتر.
3-1-4-2-5 درهای کشویی افقی، کرکرهای قائم یا گردان، چنانچه در بخـش ضـ وابط اختصاصـی
راههای خروج بر حسب نوع تصرف استفاده از آنها مجاز اعلام شود، باید حسب مورد با ضوابط عمومی
این بخش مطابقت داشته باشد.
3-1-4-2-6 درهای واقع در راههای خروج باید طوری طرح، ساخته، نصب و تنظیم شـوند کـه در
تمام اوقات استفاده از بنا از سمت داخل بـه آ سـانی و فوریـت قابـل بـاز شـدن بـوده و هـیچ عامـل
بازدارندهای مانند قفل، کلون، کشو و غیره مانع خروج بهموقع یا فرار متصرفان نشود.
3-1-4-2-7 درمواردی که برای درها قفل پیشبینی میشود، باید از انواع ساده انتخاب شده و باز
کردن آن مهارت و تلاش خاصی لازم نداشته باشد. همچنین هر متصرف باید بتواند بدون نیاز به کلید
یا وسیلۀ دیگر، آن را از داخل به فوریت باز کند. درهای واقع در جدارههای بیرونی ساختمانها، از این
قاعده مستثنی بوده و میتوانند قفل کلید خور داشته باشند، مشروط بر آنکه:
الف) تا حد امکان در تمام اوقات استفاده از بنا، قفل نباشند و تدابیر لازم برای اطمینان از این منظور
اتخاذ شده باشد.
ب)در مواقع قفل بودن درها، هر کلید همواره بر روی قفل یا در نزدیکترین فاصله بهگونهای قرارگیرد
که هر متصرف در هنگام خروج، آن را یافته و بتواند سریعاً قفل را باز کند. به غیر از درهای واقع
در جدارههای بیرونی ساختمانها، در سایر موارد نیز میتوان از درهای با قفل کلید خور استفاده
کرد، مشروط بر آنکه قفل و کلید از نوعی انتخاب شوند که در مواقع قفل بودن در، کلید را نتوان از
قفل خارج کرد.
مبحث سوم
26
3-1-4-2-8 نصب و استفاده از یک کلون یا زنجیر ایمنی فقط برای درهای خروج واقع در خانههای
یک یا دو خانواری و واحدهای مسکونی مستقل، مانند اتاقهای هتل، متـل، مسـافرخانه و نظـایر آن
مجاز است، مشروط بر آنکه کلون در ارتفاع حداکثر 1200 میلیمتر از کف تمام شده نصب شود و باز
کردن آن نیازی به کلید نداشته باشد.
3-1-4-2-9 چفت، بست و جزئیات اجرایی درهای دو لنگه واقع در راه خروج باید چنان باشد کـه
برای باز شدن هر لنگه، نیازی به باز کردن لنگه دیگر نبوده و هر کدام از لنگه ها، بهطور مستقل قابل
باز شدن باشند.
3-1-4-2-10 درهای خود بسته شو، مانند درهای دوربند پلکانهای خروج یا برخی از خروجهـای
افقی، نباید هیچگاه در وضعیت باز نگهداشته شوند. استثنائاً در بناهایی که محتویات آنها کم مخاطره
یا معمولی باشد و نیز در هر مورد که مقام قانونی مسئول تشخیص دهـد، درهـا را مـی تـوان از نـوع
خودکار بسته شو انتخاب کرد، مشروط بر آنکه نظام خودکار بسته شدن آنها مورد تائید قرار گیـرد و
دارای شرایط زیر باشند:
الف) عرض درها از روش دو سوم ظرفیت خروج پلهها محاسبه میشود.
ب)درها نباید با مسیر ترافیک معبر عمومی تداخل داشته باشند.
ج) عرض در پلکان باید بهگونهای انتخاب شود که حداکثر بازشو در به سمت داخل پله کمتر از نصف
عرض پله را اشغال نماید و فاصله بین دستگیره و در نباید بیشتر از 180 میلیمتر باشد.

گردان درهای 11-2-4-1-3
الف- درهای گردان باید از لحاظ ساخت، چگونگی نصب، حداکثر تعداد چرخش در دقیقه، عرض مفید
و سایر مشخصات، مورد تائید مقام قانونی مسئول باشند.
ب- در راههای خروج، استفاده از درهای گردان مشروط به رعایت ضوابط زیر خواهد بود:
ب-1 -ضوابط خاص راههای خروج بر حسب نوع تصرف، مانع نصب اینگونه درها نباشد.
ب-2 -حداکثر عرض خروج اختصاص یافته به درهای گردان از 50 درصد کل عرض خروج لازم
بیشتر نشود.
ب-3 -ظرفیت خروج هر در گردان، حداکثر 50 نفر درنظر گرفته شود.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
27
ب-4 -در فاصله 3 متری از دو انتهای پائینی یا بالایی، هیچ راهپلهای واقع نشده باشد.
ب-5 -در فاصله حداکثر 3 متری هر در گردان در همان دیوار، یک در لولایی با همـان عـرض
وجود داشته باشد، مگر آنکه مقام قانونی مسئول وجود چنین دری را ضروری تشخیص
ندهد.
3-1-4-2-12 درهای کشویی افقی، کرکرهها و شبکههای قائم
الف- نصب درهای کشویی با ریل افقی و همچنین درها، کرکرهها و شبکههای ایمنی با ریل قائم، در
درگاههایی که بخشی از راه خروج به شمار آیند، مشروط به رعایت ضوابط زیر خواهد بود:
الف-1 -در تمام اوقات تصرف، از هر دو طرف به راحتی قابل باز شدن باشند و چنانچـه عمـوم
مردم در بنا رفت و آمد میکنند، به وضعیت کاملاً باز ثابت شوند. البته درهای کشویی
افقی خود بستهشو که دارای ساعت محافظـت حریـق مـی باشـند و درهـای واقـع در
خانههای یک یا دو خانواری، از این قاعده مستثنی خواهند بود.
الف-2 -درمواردی که دو یا چند راه خروج پـیش بینـی مـی شـود، بـیش از نصـف عـرض کـل
درگاههای خروج به درهای کشویی افقی یا کرکرهای قائم اختصاص داده نشود.
الف-3 -درهای کشویی افقی در درگاههایی که بیش از 50 نفر را تخلیه میکنند، نصب نشوند.
الف-4 -درهای کشویی افقی از هر دو طرف و درهای کرکرهای قائم از سمت داخل، به راحتی و
بدون نیاز به وسیله خاص، قابل باز شدن باشند.
3-1-4-2-13 در تمام مواردی که از نیروی برق برای باز و بسته شدن در استفاده میشود (ماننـد
درهای مجهز به سلول فتوالکتریک، درهای دارای پادری فشاری و غیره)، در باید بهگونهای طرح، نصب
و نگهداری شود که درصورت قطع برق، به روش معمولی و به راحتی قابل باز و بسته شدن باشد.
3-1-4-2-14 در مواردی که از نظام مرکزی کنترل کننده برای باز و بسته کـردن همزمـان درهـا
استفاده میشود، درهای خروج تابع ضوابط بعضاً متفاوتی خواهند بود که توسط مقام قانونی مسئول
تعیین خواهد شد.
3-1-4-2-15 در هر مورد که مطابق ضوابط این مقررات، نصب درهای گردان مجاز اعلام شده باشد،
نصب کنترل کنندههای گردان یا سایر وسایل مشابهی که برای کنترل عبور یکطرفه اشخاص مورد
استفاده قرار گیرند، نیز مجاز خواهد بود، مشروط بر آنکه موقعیت آنها مانع خروج یـا فـرار بـ هموقـع
مبحث سوم
28
متصرفان نباشد و چرخش آنها بهصورت آزاد و موافق خروج انجام گیرد. به هر صورت، هر کنترلکننده
گردان نباید برای بیش از 50 متصرف به کار گرفته شود و کل عرض خروج اختصاص داده شـده بـه
کنترل کنندهها و سایر درهای گردان نباید از 50 درصد کل عرض خروج لازم بیشتر باشد.

افقی خروجهای 3-4-1-3
3-1-4-3-1 خروج افقی، عبارت است از خروج از یک بنا به مکانی امن دربرابر حریق در بنایی دیگر
یا در همان بنا که سطح کف آنها تقریباً در یک تراز واقع شده باشد. خروج افقی میتواند راهی باشد
که با عبور از میان موانع حریق یا با دور زدن حریق از طریق گذرگاه خروج به مکانی امن در همان بنا
منتهی شود، مشروط بر آنکه اولاً آن دو بخش تقریباً همسطح باشند و ثانیاً آن مکان بتواند بهعنـوان
یک فضای محافظت شده، ایمنی کافی دربرابر آتش و دود ناشی از وقوع حریق در بخش دیگر و تمام
بخشهای واقع در آن بنا را تأمین کند.
3-1-4-3-2 در طرح و محاسبه ظرفیت راههای خروج هر بنا، خروج افقی میتواند بهعنوان جانشین
برای بخشی از راه خروج استفاده شود، مشروط بر آنکه ظرفیت دیگر راههای خروج بنا (پلکان، شیبراه
و درگاههایی که به بیرون بنا باز میشوند) از 50 درصد کل ظرفیت راه خروج مورد نیاز تمام بنا کمتر
نباشد.
3-1-4-3-3 هر بخش از بنا و هر منطقۀ حریق در داخل بنا که به یک خروج افقی مربوط گـردد،
باید دست کم دارای یک خروج دیگر غیر از خروج افقی، مانند پلکان خروج یا درگاه منتهی به بیرون
بنا نیز باشد، در غیر اینصورت منطقۀ حریق مورد نظر بهعنوان بخشی از منطقۀ حریـق مجـاور کـه
دارای پلکان یا درگاه خروج منتهی به بیرون است، محسوب خواهد شد.
3-1-4-3-4 خروجهای افقی باید بهگونهای طرح و تنظیم شود که از هر دو طـرف آنهـا راه عبـور
پیوسته و قابل دسترسی تا یک پلکان خروج یا دیگر خروجهای منتهی به بیرون بنا در طـرف دیگـر
فراهم باشد.
3-1-4-3-5 مساحت فضای پناهدهی در هر یک از دو طرف خـروج هـای افقـی بایـد بـرای تمـام
متصرفان هر دو طرف تکافو نماید. به این منظور، در هر طرف باید به ازای هر نفـ ر، دسـت کـم 3/0
مترمربع مساحت خالص در نظر گرفته شود.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
29
3-1-4-3-6 در تمام اوقاتی که یکی از فضاهای طرفین خروج افقی تحت تصرف قرار دارد، هیچیک
از درهایی که باعث دستیابی متصرفان هر طرف به فضاهای سمت دیگر میشود، نباید قفل باشد.
3-1-4-3-7 برای خروج افقی از فضایی در یک طرف دیوار مانع حریق بـه فضـای طـرف دیگـر و
بالعکس، چنانچه از درهای لولایی استفاده شود، باید دو بازشو در کنار هم درنظر گرفته شوند و هریک
از درها فقط در جهت خروج عمل کنند.
3-1-4-3-8 چنانچه بین کفهای واقع در دو طرف خروج افقی، اختلاف سطح وجود داشته باشد،
کفها باید فقط با شیبراه به هم مربوط شوند. طرح و اجرای راهپله در این موارد ممنوع است.

پلکان و راهپله 4-4-1-3
3-1-4-4-1 تمام راهپلهها و پلکانهایی که در راه خروج واقع شوند، چه در داخل و چه در خارج بنا،
به استثنای پلههای واقع در راهروهای دسترسی به ردیف صندلیها در تصرفهای تجمعی -که تابع
ضوابط خاص خود هستند- باید با ضوابط این بخش مطابقت داشته باشند.
3-1-4-4-2 تمام پلکانهایی که در راه خروج واقع شوند، باید دارای ساختاری پایدار و ثابت باشند.
عرض راهپلهها و پاگردها نباید در هیچ قسمت از طول مسیر کاهش یابد.
3-1-4-4-3 پاخور تمام پلهها باید از یک جنس و با یک نوع پرداخـت بـوده و تمـام تـدابیر لازم
بهمنظور ممانعت از لغزندگی روی سطح آنها اتخاذ شود.
3-1-4-4-4 هر راه پله باید دست کم 1100 میلیمتر عرض مفید داشته باشد، مگر آنکـه مجمـوع
تعداد متصرفان تمام طبقات استفاده کننده از راه پله کمتر از 50 نفر باشد که در آن صورت عـرض
مفید میتواند به حداقل 900 میلیمتر کاهش داده شود. همچنین هر راه پله باید دسـت کـم 2050
میلیمتر تا سقف بالای خود ارتفاع داشته و بین هر دو پاگرد متوالی آن، حداکثر فاصـلۀ قـائم 3700
میلیمتر باشد.
3-1-4-4-5 ارتفاع هر پله حداکثر 180 و حداقل 100 میلیمتر خواهد بود و هر کف پله باید حداقل
280 میلیمتر پاخور و حداکثر 2 درصد شیب داشته باشد. حـداکثر اخـتلاف یـا رواداری مجـاز بـین
اندازههای هر دو کف یا هر دو ارتفاع متوالی، 5 میلیمتر و درمورد تمام پلههای واقع بـین دو پـاگ رد
متوالی مجموعاً 10 میلیمتر خواهد بود. در مواردی که پلهای به سطح شیبدار، ماننـد کـف پیـاده رو
مبحث سوم
30
منتهی شود، اختلاف ارتفاع مجاز بین دو سر آن حداکثر 80 میلیمتر به ازای هر متر طول پله خواهد
بود.
3-1-4-4-6 طرح و استفاده از پلههای قوسی در راههای خروج درصورتی مجاز است کـه حـداقل
اندازه کف (پاخور) هر پله در فاصله 300 میلیمتری از باریکترین قسمت، 280 میلیمتر بوده و اندازه
شعاع قوس کوچکتر پله از دو برابر عرض آن کمتر نباشد.
3-1-4-4-7 استفاده از پلههای مارپیچ در راههای خروج برای حداکثر 5 نفـر مجـاز خواهـد بـود،
مشروط به آنکه با رعایت ضوابط زیر طرح شوند:
الف) عرض مفید پله از 650 میلیمتر کمتر نباشد.
ب) ارتفاع هر پله از 240 میلیمتر بیشتر نباشد.
پ) ارتفاع مفید روی پله (قد راهپله) از 2000 میلیمتر کمتر نباشد.
ت) اندازه کف (پاخور) هر پله، در فاصله 300 میلیمتری از باریکتـرین قسـم ت پلـه، حـداقل 200
میلیمتر باشد.
ث) تمام کف پلهها یک شکل و یک اندازه باشند.
3-1-4-4-8 پلکانهای واقع در راه خروج با شیب بیش از 1 به 15 باید در هر دو طرف دارای نرده
دستانداز باشند. همچنین پلکانهای عریض باید به ازای هر 750 میلیمتر از عرض مفید خود، دست
کم در یک سمت نرده دستانداز داشته باشند. استثنائاً پلکانهای واقع در خانههای یک یا دو خانواری
و سایر واحدهای مسکونی کوچک میتوانند فقط در یک سمت نرده داشته باشند.
3-1-4-4-9 تمام پلکانهای داخلی و خارجی بنا، چنانچه بهعنوان خروج استفاده شوند، باید مطابق
ضوابط مندرج در بند 3-1-3-3-3 دوربندی و و دودبند شده، از سایر بخشها مجزا شوند و با ضوابط
مندرج در بند 3-1-3-3 مطابقت داشته باشند.
3-1-4-4-10 دودبند کردن پلکان داخلی یا تامین فضای دوربند با یکی از روشهای ذیل مجاز است:
الف) استفاده از پیش ورودی با تهویه طبیعی:در این روش باید حداقل عرض پیش ورودی در مسیر
پیمایش 1800 میلیمتر باشد. این عرض نباید کمتر از عرض کریدور یا درورودی منتهـی بـه آن
(هرکدام که بیشتر است) درنظر گرفته شود. مقاومت حریق در ورودی از پیش ورودی به پلکـان
20 دقیقه و از واحدها به پیش ورودی حداقل یک و نیم ساعت باشد. در ضمن درها باید دودبند و
خود بسته شو یا خودکار بستهشو باشند.

3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
31
ب) استفاده از بالکن با تهویه طبیعی: در این روش از بالکن برای ارتباط پلکان داخلی با واحدها
استفاده میشود، که در این صورت نصب حفاظهای جانپناه و رعایت فاصله 3 متری دیوار مقاوم
حریق تا در ورودی بالکن به پیش ورودی الزامی است. مقاومت حریق در ورودی از پیش ورودی به
پلکان یک و نیم ساعت و از واحدها به پیش ورودی حداقل یک ساعت باشد. در ضمن درها باید
دودبند و خود بسته شو یا خودکار بسته شو باشند.
ج) استفاده از پیش ورودی با تهویه مکانیکی: در این روش باید حداقل عرض پـیش ورودی 1100
میلیمتر بوده و فاصله در ورودی واحد به پیش ورودی تا دریچه تهویـه مکـانیکی حـداقل 1800
میلیمتر باشد. مقاومت حریق در ورودی از پیش ورودی به پلکان 20 دقیقه و از واحدها به پیش
ورودی حداقل یک و نیم ساعت باشد. در ضمن درها باید دودبند و خود بسـته شـو یـا خودکـار
بستهشو باشند.
3-1-4-4-11 مقاومت حریق دیوارهای پلکان و پیش ورودی برای ساختمانهای بیش از 3 طبقه، 2
ساعت و کمتر از 3 طبقه یک ساعت درنظر گرفته شود. مقاومت حریق در ورودی از پیش ورودی به
پلکان 20 دقیقه و از واحدها به پیش ورودی حداقل نیم ساعت باشد. ضمناً درها باید دودبند و خود
بسته شو یا خودکار بسته شو باشند.
3-1-4-4-12 مساحت قسمت باز دیوار پیش ورودی به فضای باز نباید از 5/1 مترمربع کمتر باشد و
طول این دیوار در مجاورت فضای باز نباید از 6 متر کمتر باشد.
3-1-4-4-13 فاصله میلههای جانپناه باید بهگونهای باشد که کرهای به قطر 100 میلیمتر نتواند از
آن عبور کند.
3-1-4-4-14 ارتفاع دستانداز نرده در پلههای خارجی و داخلی و جانپناه پشت بام حداقل 750
میلیمتر باشد.
3-1-4-4-15 پلکانهای خارجی باید از بخش داخلی ساختمان توسط ساختار مقاوم دربرابر حریق با
همان مقاومت مورد نیاز برای پلکانهای داخلی با بازشوهای مقاوم حریق ثابت یا خود بسته شو جدا
گردند. به استثنا موارد ذیل که میزان مقاومت آنها میتواند تا یک ساعت کاهش یابد:
تبصره 1 :پلکان خارجی به یک خروج خارجی (مانند بالکن) با دو پله یا شیب راه دور از هم سرویس
میدهد.
مبحث سوم
32
تبصره 2 :پلکان خارجی حداکثر به دو طبقه که یکی از آنها طبقه تخلیه خروج بوده و دارای پله دوم
دور نیز میباشد، سرویس میدهد.
تبصره 3 :در ساختمانهای موجود، پلکان خارجی حداکثر به 3 طبقه که یکی از آنها طبقـه تخلیـه
خروج باشد و دارای پله دوم دور نیز باشد، سرویس میدهد.
تبصره 4 :در ساختمانهای موجود که بهصورت کامل تمام بنا به شبکه بارنده تایید شده تجهیز شده
است.
3-1-4-4-16 در فاصله افقی و عمودی 3 متری از پلکان خارجی از هر طرف، دیوارها باید ساختار
یک ساعت مقاوم حریق و پنجره ها ساختار سه چهارم ساعت مقاوم حریق داشته باشند.
3-1-4-4-17 درصورتیکه در ورودی واحدها در سطح زیرین پلکان خارجی قرار گیـرد، مقاومـت
حریق آنها در ساختمانهای بیش از 3 طبقه با ساختار 5/1 ساعت مقاوم حریق و در کمتر از 3 طبقه
باید با ساختار 1 ساعت مقاوم حریق درنظر گرفته شود.
3-1-4-4-18 ساختار سقف باید حفاظت زیرپلهها را فراهم نماید و بهصورت افقی از هر طرف پلـه
کمتر از 3 متر نباشد.
3-1-4-4-19 پلکان خارجی باید بهگونهای طراحی و اجرا شود که جمع شدن آب در سطوح پلکان
به حداقل برسد.
3-1-4-4-20 پلکان خارجی باید حداقل از یک طرف به میزان 50 درصد باز باشد.
3-1-4-4-21 پلکان خارجی با ارتفاع بیش از 11 متر باید بهگونهای طراحی و اجرا شود که موجب
وحشت متصرفین هنگام فرار نگردد. به این منظور استفاده از دیوارهای بدون امکان دیـد بـا ارتفـاع
حداقل 1200 میلیمتر الزامی است. درخصوص پلکان با ارتفاع کمتر از 11 متر استفاده از حفاظهای با
ارتفاع 750 میلیمتر با قابلیت دید مجاز است.
3-1-4-5 راهپله و پلکانهای فرار
3-1-4-5-1 براساس ضوابط این دستورالعمل، پلههای فرار، اعتباری بهعنوان خروج اصولی ندارند و
صرفاً برای بناهای موجود و با تائید مقام قانونی مسئول مجاز خواهد بود.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
33
3-1-4-5-2 پلههای فرار در ساختمانهای جدید به عنوان مسیر خروج و هیچیک از اعضای آن قابل
قبول نیست، ولی استفاده از آن برای بناهای موجود با شرایط ذیل و با تائید مقام قانونی مسئول مجاز
میباشد.
3-1-4-5-3 ابعاد پلکان فرار به شرح جدول 3-1-4-الف میباشد:

جدول 3-1 -4 -الف ابعاد پلکان فرار
ساختمان استاندارد ساختمان کوچک

عرض قابل قبول پله 450 میلیمتر 560 میلیمتر
ارتفاع پله 300 میلیمتر 230 میلیمتر
عرض پاخور پله 150 میلیمتر 230 میلیمتر
جنس پاخور پله فلزی مصالح جامد میتواند حفره حفره باشد.
دسترسی از طریق پنجره مجاز مجاز
دسترسی از طریق در لولائی مجاز مجاز
در این جدول مقصود از ساختمان کوچک ساختمانی است که ظرفیت پلکان آن کمتر از 10 نفر در هر طبقه باشد. 
در این جدول مقصود از ساختمان استاندارد ساختمانی است که ظرفیت پلکان آن حداکثر 20 نفر در هر طبقه باشد. 

3-1-4-6 پلههای برقی و پیادهروهای متحرک
3-1-4-6-1 براساس ضوابط این مقررات، پلهها و پلههای برقی و کفها و پیادهروهای متحرک، جزو
راه خروج محسوب نمیشوند.

شیبراهها 7-4-1-3
3-1 -4 -7 -1 تمام شیبراههایی که در راه خروج واقع شوند، چه در داخل و چه در خارج بنا، باید با
ضوابط این بخش مطابقت داشته باشند.
3-1 -4 -7 -2 حداکثر شیب مسیر شیبراه که به عنوان خروج مورد استفاده قرار میگیرد، برای
ساختمانهای جدید 1 به 12 است.
مبحث سوم
34
3-1-4-7-3 هر شیبراه باید حداقل 1100 میلیمتر عرض مفید داشته باشد، مگر در مـ واردی کـه
مقام قانونی مسئول، عرض کمتری را مجاز بداند، در آن صورت عرض راه میتواند تـا 750 میلیمتـر
کاهش داده شود.
3-1-4-7-4 تمام شیبراههای واقع در داخل و خارج بنا، چنانچه خروج محسوب شوند، باید همانند
آنچه که در بند 3-1-4-4-9 درمورد پلکانها و راهپلهها شـرح داده شـده، دوربنـدی، مجزاسـازی و
محافظت شوند. این شیبراهها و پاگردهای بین آنها باید دارای ساختاری ثابت و پایدار و کفی محکم،
یکپارچه، غیرمشبک و غیرلغزنده باشند.
3-1-4-7-5 عرض شیبراهها و پاگردهای آنها نباید در هیچ قسمت از طول مسیر خـروج، کـاهش
یابد. طول و عرض هر پاگرد باید دست کم برابر با عرض شیبراه درنظر گرفته شود.
3-1-4-7-6 هر شیبراه با شیب بیش از 1 به 15 باید در هر دو طرف نرده، دستگیر داشته باشد.
3-1-4-7-7 اگر شیب راه بهعنوان بخشی از مسیر خروج در نظر گرفته شود، باید شـرایط ذیـل را
تامین نماید:

الف) ابعاد شیب به شرح زیر باشد:
حداقل عرض مفید شیبراه 180 سانتیمتر
حداکثر شیب 1 به 12
حداکثر شیب عرضی 1 به 48
حداکثر ارتفاع یک شیبراه 760 میلیمتر
3-1-4-7-8 در کاربریهای صنعتی حداقل عرض مفید شیب راه معادل 560 میلیمتر است.
3-1-4-7-9 ساختار شیبراه باید از نوع دائمی و مناسب بوده و از مصـالح غیرسـوختنی و محـدود
استفاده گردد.
3-1-4-7-10 کف شیبراه باید فاقد حفره باشد.
3-1-4-7-11 ابتدا و انتهای هر شیبراه و محل بازشو به شیبراهها باید پاگرد با شیب حداکثر 1 به 48
وجود داشته باشد.
3-1-4-7-12 عرض هر پاگرد شیبراه نباید از عرض شیبراه کمتر باشد.
3-1-4-7-13 طول شیبراه در مسیرحرکت از 5/1 متر نباید بیشتر باشد.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
35
3-1-4-7-14 عرض شیبراه در تمام طول مسیر به هیچ عنوان نباید کاهش یابد.
3-1-4-7-15 نصب حفاظهای جان پناه و دیوارهای جان پناه (مانع دید) در شیبراههای خـارجی
مانند پلکان داخلی و خارجی است.

فرار سرسرههای 8-4-1-3
3-1 -4 -8 -1 طرح و نصب سرسرههای فرار در راههای خروج، فقط در مواردی مجاز خواهد بود که در
ضوابط اختصاصی راههای خروج برحسب نوع تصرف، بهطور مشخص استفاده از آنها بلامانع اعلام شود.
سرسرههای فرار به هر حال باید مود تائید مقام قانونی مسئول قرارگیرند.
3-1 -4 -8 -2 جانشین کردن سرسره فرار بهجای “خروجهای الزامی”، در تمام موارد منوط به تائید
مقام قانونی مسئول و رعایت تمام مقررات عمومی مربوط به خروجها در این مقررات خواهد بود.
همچنین هر سرسره فرار برای حداکثر 60 نفر درنظر گرفته شود.
3-1-4-8-3 در هر بنا و در هر بخش از یک بنا، سرسرههای فرار نبایـد بـیش از 25 درصـد کـل
ظرفیت خروجهای الزامی را به خود اختصاص دهند، مگر آنکه در بخش ضوابط اختصاصـی راه هـای
خروج برحسب نوع تصرف، بهگونۀ دیگری تصریح شده باشد.

3-1-5 ظرفیت راههای خروج
3-1-5-1 ظرفیت راه خروج در هر طبقه، هر بخش از یک بنا و هر فضای مجزا و مشخص کـه بـه
تصرف انسان درآید، باید برای تمام متصرفان (بار متصرف) همان طبقه، بخش یا فضا درنظـر گرفتـه
شود و برای تعداد اشخاص استفادهکننده از راه خروج مناسب و کافی باشد. به این منظور، بار متصرف
یا تعداد متصرفان هر بنا، هر بخش از یک بنا و بهطور کلی هر فضا، نباید از حاصل تقسیم مساحت یا
زیربنای اختصاص یافته به آن فضا بر واحد تصرف همان فضا که به مترمربع به ازای نفـر در جـدول
3-1-5-الف مشخص شده، کمتر درنظر گرفته شود.
در مواردی که در جدول برای یک نوع تصرف، مساحت ناخالص و مساحت خالص بهصورت اعداد
جداگانه ارائه شده، برای تعیین بار متصرف باید در محاسبات، عدد مربوط به مساحت ناخالص بـرای
کل بنا و عدد مربوط به مساحت خالص برای سطحی که بهطور مشـخص بـه آن تصـرف اختصـاص
مییابد، انتخاب شود.
مبحث سوم
36
جدول 3-1 -5-الف واحد تصرف در بناهای مختلف (برحسب مترمربع به ازای هر نفر)
نوع تصرف واحد تصرف به ازای هر نفر
تصرف تجمعی

مراکز تجمعی با تراکم جمعیتی بالا بدون صندلیهای ثابت 65/0 مترمربع سطح خالص
مراکز تجمعی با تراکم جمعیتی پائین بدون صندلیهای ثابت 4/1 مترمربع سطح خالص
مراکز تجمعی که محل نشستن به صورت سکو یا نیمکت است 445 میلیمتر به ازای هر نفر
مکانهای با صندلی ثابت تعداد صندلی ثابت
سالنهای انتظار
9/3 آشپزخانهها
انبار کتابخانه 3/9
سالن مطالعه کتابخانه 6/4 مترمربع سطح خالص
استخرهای شنا 6/4 مساحت سطح آب
محوطه کنار استخر 8/2
سالن ورزش با تجهیزات 6/4
سالن ورزش بدون تجهیزات 4/1
زمین اسکیت 6/4
سنها 4/1 متر مربع سطح خالص
تصرف آموزشی
کلاسهای درس 9/1 مترمربع سطح خالص
مغازهها، آزمایشگاهها و مکانهای حرفهای (شغلی) 6/4 مترمربع سطح خالص
مراکز نگهداری روزانه (مهدکودکها) 3/3 مترمربع سطح خالص
تصرف درمانی
مراکز درمان بیماران 3/22
مراکز درمان بیماران بستری 1/11
مراکز درمان سیار 3/9
زندانها و مراکز بازپروری 1/11
تصرف اقامتی
هتلها و خوابگاهها 6/18
18/6 آپارتمانها
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
37
18/6 پانسیونها
تصرف اداری (به غیر از مورد زیر) 3/9
برج کنترل ترافیک هوائی 7/3
تصرف انباری
انبارها –
انبار مؤسسات تجاری 9/27
انبار سایر مؤسسات 5/46
تصرف تجاری
مراکز تجاری هم سطح خیابان 8/2
مراکز تجاری که به دو یا چند طبقه خیابان دسترسی دارند 7/3
مراکز تجاری در طبقات زیر طبقه خیابان 8/2
مراکز تجاری در طبقات بالای طبقه خیابان 6/5
طبقات یا بخشی از از طبقات که صرفاً برای امور اداری استفاده میشوند 3/9
طبقات یا قسمتهایی که جهت تخلیه، بارگیری و انبار استفاده شده و
به روی عموم باز نمیشوند 9/27
بازارچه
هر فضای قابل استفاده با واحد تصرف
کاربری خودش محاسبه گردد
فضای امن درمسیر خروج 28/0

3-1-5-2 ظرفیت خروجها نباید هیچگاه در طول مسیر کاهش یابد و چنانچه راههای خروج طبقات
بالا و پائین، در طبقهای میانی به هم مربوط و با هم ادغام شوند، ظرفیت خروج حاصله نباید از مجموع
ظرفیتهای آن دو راه کمتر درنظر گرفته شود.

3-1-5-3 عرض مفید راه خروج باید در باریکترین بخش مسیر اندازهگیری شود. استثنائاً در هـر
طرف مسیر خروج، حداکثر 100 میلیمتر پیشآمدگی در ارتفاع پائین (در حد نرده دستگیر یا پائینتر
از آن) میتواند جزو عرض مفید درنظر گرفته شود.

مبحث سوم
38
3-1-5-4 عرض هریک از قسمتها و اجـزای مختلـف راه خـروج، مشـروح در بنـد 3-1-4 ،بایـد
براساس ظرفیت خروج مندرج در جدول 3-1-5-ب تعیین شود.

جدول 3-1 -5-ب ظرفیت راه خروج برحسب نوع تصرف و چگونگی مسیر (میلیمتر به ازای هر نفر)
نوع فضا یا تصرف راهپله و پلکانهای خروج سایر خروجها با مسیر افقی یا شیبدار
شبانهروزیها و پانسیونها
مراقبتی و بازداشتی (تحت نظر)
مراقبت تندرستی -مجهز به شبکه بارنده
مراقبت تندرستی – بدون شبکه بارنده
پرمخاطره
انواع دیگر تصرف
10
8
8
15
18
8
5
5
5
13
10
5

3-1-5-5 ظرفیت هر راهروی دسترس خروج، عبارت است از حاصل تقسیم بار متصرف آن راهرو
بر تعداد خروجهایی که راهرو به آنها منتهی میشود. ولی درهر حال ظرفیت هـر راهـروی دسـترس
خروج نباید از ظرفیت “خروج” مربوط به خود کمتر باشد.

3-1-5-6 عرض هیچیک از دسترسهای خروج نباید از 900 میلیمتر کمتر درنظـر گرفتـه شـود،
مگرآنکه در این مقررات بهگونه دیگری تصریح شده باشد. همچنین در تمام مواردی که دو یـا چنـد
دسترس خروج به یک خروج منتهی شوند، عرض هر دسترس باید متناسب با بار متصرف مربوط بـه
خود درنظر گرفته شود.

3-1-5-7 پلکانی که در مسیر خروج قرار دارند باید بهگونهای طراحی شود که در صورت مسدود
شدن یکی از پله ها ظرفیت خروج بیش از 50 درصد کاهش نیابد.

3-1-5-8 برای محاسبه حداقل عرض پله باید در ابتدا بار تخلیه تجمیعی محاسبه گردد.
الف) اگر تخلیه به سمت پائین انجام میشود، بار تخلیه تجمیعی از طبقات بالا محاسبه میگردد.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
39
ب) اگر تخلیه به سمت بالا انجام میشود، بار تخلیه تجمیعی از طبقات پائین محاسبه میگردد.
ج) حداقل عرض پلکان از جدول 3-1-5-ج محاسبه میگردد.

جدول 3-1 -5-ج حداقل عرض پلکان از نظر بار تجمیعی
عرض پلکان بار تجمیعی پلکان
110 سانتیمتر کمتر از 2000 نفر
140سانتیمتر 2000 نفر و بیشتر

3-1-6 حداقل تعداد راههای خروج الزامی
3-1-6-1 براساس ضوابط این مقررات، هر طبقه یا هر بخش از یک طبقه در هر بنا باید دست کم 2
راه خروج مجزا و دور از هم داشته باشد، مگر در مواردی که این مقـررات اسـتثنائاً راه خـروج دوم را
الزامی نداند.

3-1-6-2 در هر بنا، چنانچه بار متصرف هر طبقه یا بخشهایی از آنها بین 500 تا 1000 نفر باشد،
حداقل 3 راه خروج مجزا و دور از هم لازم خواهد بود و برای بار متصرف بیش از 1000 نفر، حداقل 4
راه خروج مستقل و دور از هم باید پیشبینی شود.

3-1-6-3 در محاسبه تعداد خروجهای هر طبقه، رعایت بار متصرف همان طبقه تکافو خواهد کرد،
مشروط بر آنکه تعداد خروجها در طول مسیر خروج کاهش نیابد. به عبارت دیگر، تعداد خروجهای هر
طبقه از تعداد خروجهای لازم برای طبقات بالاتر از خود کمتر نباشد.

3-1-7 چگونگی استقرار راههای خروج
3-1-7-1 در هر طبقه یا هر بخش از یک طبقه در هر بنا که دو خروج مجزا از هم طراحی شـود،
فاصلۀ بین خروجها باید حداقل برابر با نصف اندازه بزرگتـرین قطـر آن طبقـه یـا آن بخـش باشـد .
اندازهگیری باید در خط مستقیم بین خروجها انجام شود، مگر درمورد آن گروه خروجهای دوربندی
مبحث سوم
40
شده که توسط راهروهای ارتباطی به هم مربوط هستند، که در آن موارد، فاصله بین خروجها استثنائاً
میتواند در طول مسیر راهرو اندازهگیری شود.
در فضاها یا بناهایی که دارای بیش از دو خروج باشند، دست کم 2 واحـد از خـروج هـا بایـد بـ ا
مشخصات فوقالذکر طراحی شوند، مگر آنکه تمام بنا توسط شبکه بارنده خودکار تائید شده، محافظت
شود، که در آن صورت فاصله بین خروجها چنانچه بهطور مستقیم اندازهگیری شود، استثنائاً میتواند
تا یک سوم قطر کلی طبقه یا سطح موردنظر کاهش یابد. سایر خروجها نیز باید در موقعیتی قرارگیرند
که درصورت مسدود شدن هریک توسط آتش و دود، از قابلیت خروجهای دیگر کاسته نشود.

3-1-7-2 پلکانهای طرح قیچی چنانچه با ساختار غیرسوختنی2 ساعت مقاوم حریق دوربندی و از
یکدیگر جدا شوند، صرفاً در ساختمانهای موجود و با تایید مقام قانونی مسئول بهعنوان دو راه خروج
مورد استفاده قرار میگیرند که در این موارد ایجاد هرگونه روزنه نفوذی یـا بازشـوی ارتبـاطی بـین
دوربندها، حتی به صورت محافظت شده، مجاز نخواهد بود. اینگونه پلکان در ساختمانهای جدیـد
فقط بهعنوان یک راه خروج محسوب میگردند.

3-1-7-3 مسیرهای خروج باید بهگونهای طراحی شوند که برای رسیدن به یک خـروج، عبـور از
میان آشپزخانهها، انبارها، سرویسهای بهداشتی، فضاهای کاری، رختکنها، اتاقهای خواب و فضاهای
مشابهی که درهای آنها در معرض قفل شدن هستند، لازم نباشد.

3-1-7-4 مسیرهای دسترسی خروج و درهای منجر به خروجها باید بهگونهای طراحی و آراسـته
شوند که بهوضوح قابل تشخیص باشند. نصب هرگونه دیوارپوش، پرده، آویز، آینه و نظـایر آنهـا روی
درهای خروج ممنوع است.

3-1-8 روشنایی راههای خروج
3-1-8-1 روشنایی راههای خروج باید بهگونهای طرح و تنظیم شود که در مواقعی از شبانهروز که
بنا مورد تصرف است، روشنایی بهطور مداوم و پیوسته برقرار باشد و متصرفان بتوانند راه را بهدرستی
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
41
تشخیص داده و مسیر خروج را بهراحتی طی کنند. حداقل شدت روشنایی راههای خـروج در سـطح
کف هیچ نقطهای از جمله گوشهها، تقاطع کریدورها، راهپلهها، پاگردها و پای درهای خروج نباید کمتر
از 10 لوکس باشد. در تصرفهای تجمعی، در حین اجرای تئاتر یـا نمـایش فـیلم و اسـلاید، شـدت
روشنایی کف راههای دسترس خروج، استثنائاً میتواند به حداقل 2 لوکس کاهش داده شود.

3-1-8-2 تعداد و موقعیت منابع روشنایی و طرح نورپردازی باید بهگونهای باشد که با خارج شدن
یک چراغ یا منبع روشنایی از مدار، هیچ قسمت از راه خروج در تاریکی فرو نرود.

3-1-8-3 برق موردنیاز برای روشنایی مسیرهای خروج باید از منبعی مداوم و مطمئن تأمین شود.
درمواردی که حفظ تداوم روشنایی مسیرهای خروج به تعویض منبع تأمین برق بسـتگی یابـد، ایـن
تعویض باید طوری پیشبینی شود که وقفه محسوسی در روشنایی راههای خروج ایجاد نگردد. چنانچه
از ژنراتورهای اضطراری استفاده میشود، شبکه باید بهطور خودکار عمل نموده و وقفۀ ایجاد شده در
روشنایی، از 10 ثانیه بیشتر نشود.

3-1-8-4 ژنراتورهای برق اضطراری باید بتوانند به مدت حداقل 5/1 ساعت، شدت روشنایی مقرر
شده را تأمین کنند. پس از گذشت این زمان، شدت روشنایی میتواند به 6 لوکس افت کند.

3-1-8-5 سیستم روشنایی اضطراری باید از نوع عملکرد پیوسته یا از نوع عملکرد خودکار بـدون
واسطه و خود تکرار انتخاب شود.

3-1-8-6 درمواردی که برای روشنایی اضطراری راههای خروج، از نیروی باطری کمک گرفته شود،
نحوه طراحی سیستم، نوع باطریها و چگونگی شارژ شدن آنها باید به تائید مقام قانونی مسئول برسد.

3-1-9 علامتگذاری راههای خروج
3-1-9-1 تمام دسترسهای خروج باید با علامتهای تائید شده که سمت و جهـت دسـتیابی بـه
خروج را با پیکان نشان میدهد، مشخص شوند، مگر آنکه خروج و مسیر دسترسی به آن بهآسـانی و
مبحث سوم
42
فوریت، قابل دیدن باشد. تعداد و موقعیت این علایم باید بهگونهای انتخـاب شـود کـه فاصـله هـیچ
نقطهای از دسترس خروج تا نزدیکترین علامت قابل مشاهده، از 30 متر بیشتر نشود.

3-1-9-2 تمام خروجهای هر بنا، به استثنای درهای اصلی واقع در جدارههـای بیرونـی، بایـد بـا
علامتهای تائید شده مشخص شوند. علامت هر خروج باید در موقعیتی نصب شود که از تمام جهات
دسترسی به آن خروج بهآسانی دیده شود.

3-1-9-3 تمام درهای حریق خود بستهشو باید از هر دو طرف با علامت تائید شدهای که عبـارت
“در حریق – بسته نگه دارید” روی آن نوشته شده است، مشخص شوند.

3-1-9-4 علایم خروج باید موقعیتی مناسب و رنگ و طرحی متضاد با تزئینات و نازککاریهـای
داخلی و سایر علایم و نشانهها داشته باشند تا بهآسانی دیـده شـوند . هـیچ نـوع تزئینـات، مبلمـان،
تجهیزات و تأسیسات نباید مانع دیده شدن علایم خروج شود. همچنین استفاده از انواع نـورپردازی،
نمایش تصویر یا شیء که روشنایی آن بیشتر از روشنایی علایم خروج بوده یا در مسیر رؤیت علایـم
خروج توجه را به خود جلب کند، مجاز نخواهد بود.

3-1-9-5 علایم خروج باید ساده و قابل فهم برای همگان بوده و کلمۀ “خروج” را بهطـور سـاده،
خوانا و آشکار نشان دهند.

3-1-9-6 هر راه عبور یا راهپلهای که خروج نبوده و به دسترس خروج نیز منجر نمیشود، امـا بـه
دلیل موقعیت خود ممکن است با یک خروج یا دسترس خروج اشتباه گرفته شود، باید با علامتی تائید
شده که عبارت “خروج نیست” بر آن نوشته شده، مشخص شود.

3-1-9-7 هریک از علایم خروج باید بهوسیله یک منبع نور قابل اطمینـان، از روشـنایی مناسـب
برخوردار باشد. علایم خروج میتوانند از درون روشن یا از بیرون نورپردازی شوند. اما در همه حال و
در هریک از دو حالت روشنایی عادی و اضطراری بنا، باید بهخوبی دیده شوند.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
43
3-1-9-8 شدت روشنایی علایم چه از بیرون و چه از داخل نورپردازی میشوند، نباید کمتر از 54
لوکس باشد.

3-1-9-9 در تمام مواردی که در این مقررات، پیوستگی روشنایی راههای خروج تصریح شده، علایم
خروج باید بهطور پیوسته روشن باشند، مگر درمواردی که همزمان با فعال شدن شبکه هشدار حریق،
روشنایی علایم خروج بهصورت چشمکزن درمیآیند. همچنین در تمام مواردی که در این مقررات،
ضرورت استفاده از تسهیلات روشنایی اضطراری اعلام شده، علایم خروج بایـد بـه شـبکه روشـنایی
اضطراری متصل باشند.

3-1-9-10 تمامی علامتگذاریها باید با رعایت مفاد مبحث بیستم مقررات ملّی ساختمان (علائم و
تابلوها) انجام شود.

3-1-10 ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرفهای مسکونی
خوابگاهها و هتلها 1-10-1-3
3-1-10-1-1 راههای خروج در هتلها و خوابگاهها باید با ضوابط عمومی مندرج در بندهای 3-1-2 تا
3-1-9 و نیز ضوابط اختصاصی این بخش مطابقت داشته باشند.
3-1-10-1-2 در هر طبقه، از جمله طبقات زیر تراز تخلیه خروج که برای مقاصد عمومی به تصرف
درآیند، باید حداقل دو خروج دور از هم در دسترس باشد.
3-1-10-1-3 دسترسهای خروجهای مختلف نباید مسیر مشترکی به طول بیش از 10 متر داشته
باشند، مگر آنکه تمام بنا توسط شبکه بارنده خودکار تائید شده محافظت شـود کـه در آن صـورت،
استثنائاً این طول میتواند حداکثر به 15 متر افزایش یابد. طول مسیر عبور در اتاقها و سوئیتها، در
این اندازهگیریها ملحوظ نمیشود.
3-1-10-1-4 هر اتاق یا سوئیت با مساحت بیش از 185 مترمربع باید دسـت کـم دو در دسـترس
خروج دور از هم داشته باشد.
مبحث سوم
44
3-1-10-1-5 تعداد و موقعیت خروجها باید بهگونهای درنظر گرفته شود که در راهروهای دسترس
خروج، فاصله بین در هر اتاق یا هر فضا تا نزدیکترین خروج، حداکثر از 30 متر تجاوز ننماید، مگـر
آنکه تمام راه دسترس خروج و کلیه بخشهای همجوار و مربوط به آن، با ساختاری که مقاومت حریق
آن معادل دوربند خروجها است، از بقیه قسمتهای بنا جدا شده و تماماً توسط شبکه بارنده خودکار
تائید شده محافظت شود، که در آن صورت، فاصله مورد نظر میتواند حداکثر به 60 متر افزایش یابد.
طول راههای بیرونی دسترس خروج نیز استثنائاً میتواند حداکثر به 60 متر افزایش یابد، مشروط بر
آنکه ایمنی آنها مورد تائید کارشناس حفاظت از حریق قرارگیرد.
3-1-10-1-6 در داخل اتاقها یا سوئیتها، حداکثر فاصله تا یک راهروی دسترس خروج نباید از 23
متر بیشتر شود، مگر آنکه تمام بنا توسط شبکه بارنده خودکار تائید شده محافظت گردد، کـه در آن
صورت این فاصله میتواند حداکثر به 38 متر افزایش یابد.
3-1-10-1-7 طول راه تخلیه خروج، از انتهای دوربند پلکان خروج تا معبر عمومی نباید از 30 متر
بیشتر باشد.
3-1-10-1-8 تمام هتلها و خوابگاههای دارای بیش از 25 اتاق، باید مجهز به تسهیلات روشـنایی
اضطراری باشند، مگرآنکه هر اتاق مستقیماً به بیرون بنا در تراز همکف راه داشته باشند.
3-1-10-1-9 تمام راههای خروج باید دارای روشنایی کافی و علایم مناسب مطابق بندهای 3-1-8 و
.باشند 9-1-3
3-1-10-1-10 طول بنبستها برای هتلها و خوابگاهها 10 متر است، که درصورت محافظت مسیر
توسط شبکه بارنده خودکار این طول میتواند تا 15 متر افزایش یابد.

آپارتمانی بناهای 2-10-1-3
3-1-10-2-1 راههای خروج در بناهای آپارتمانی باید با ضوابط عمومی مندرج در بندهای 3-1-2 تا
3-1-9 و نیز ضوابط اختصاصی این بخش مطابقت داشته باشند.
3-1-10-2-2 در درون واحدهای مسکونی، استفاده از پلههای قوسی با رعایت مفاد مندرج در بنـد
3-1-4-3-4 و استفاده از پلههای مارپیچ با رعایت مفاد بند3-1-4-3-5 ،مجاز خواهد بود.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
45
3-1-10-2-3 هر واحد مسکونی باید دست کم به دو خروج مجزا و دور از هم دسترسی داشته باشد،
مگر درموارد مشخص شده در بند 3-1-10-2-4 یا 3-1-10-2-5 که اسـتث نائاً دسترسـی بـه یـک
خروج، مجاز شمرده شده است.
3-1-10-2-4 در موارد زیر، هر واحد مسکونی میتواند استثنائاً فقط به یک خروج، دسترسی داشته
باشد:
الف) واحد مسکونی از طریق یک درگاه خروج، مستقیماً به خیابان یا حیاط مربوط شود.
ب) واحد مسکونی، با ارتفاع کمتر از 23 متر مستقیماً به یک پلکـان خـارجی مطـابق بنـد 3 -1 -3 -3 -11
که حداکثر به دو واحد مسکونی واقع در یک طبقه اختصاص دارد، دسترسی داشتهباشد.
پ) واحد مسکونی، دارای یک پلکان مختص به خود بوده که با موانع 1 ساعت مقاوم حریق و بـدون
بازشو از دیگر بخشها جدا شده باشد.
3-1-10-2-5 هر بنای آپارتمانی با حداکثر 4 طبقه بالاتر از همکف، به ارتفاع حداکثر 15 متـر، بـا
حداکثر 4 واحد مسکونی در هر طبقه به شرط تطبیق با ضوابط زیر، استثنائاً میتواند فقط یک پلکان
خروج داشته باشد:
الف) پلکان خروج توسط موانع حریق با حداقل 1 ساعت مقاومت، کاملاً دوربندی شده باشد و درهای
حریق خود بستهشو با نرخ 1 ساعت محافظت حریق، تمام بازشوهای واقع بین دوربند پلکان و آن
بنا را محافظت کنند.
ب) پلکان خروج، بیش از نیمطبقه پائینتر از تراز تخلیه خروج ادامه نداشته باشد.
پ) راهروهایی که بهعنوان دسترس خروج استفاده میشوند، حداقل 1 ساعت مقاومت حریق داشـته
باشند.
ت) فاصله عبوری بین در ورودی هر واحد مسکونی تا پلکان خروج، از 10 متر بیشتر نباشد.
ث) ساختارهای افقی و قائم جدا کننده واحدهای مسکونی، حـداقل دارای سـه چهـارم سـاعت نـرخ
مقاومت حریق باشد.
تبصره: در مواردی که تمامی بنا به شبکه بارنده خودکار تائید شده مجهز شود، تعداد طبقات بنـا را
میتوان تا یک طبقه افزایش داد، مشروط برآنکه اولاً در جدارههای خارجی بنا به تعداد کافی
مبحث سوم
46
پنجره در دسترس ماموران آتشنشانی فراهم بوده، ثانیاً تجهیز بنا به شبکه بارنده خودکار در
کاهش خطرات حریق موثر واقع گردد.
3-1-10-2-6 دسترسهای خروج های مختلف نباید مسیر مشترکی به طول بیش از 10 متر داشته
باشند، مگر آنکه تمام بنا توسط شبکه بارنده خودکار تائید شده محافظـت شـود کـه در آن صـورت
استثنائاً این طول میتواند حداکثر به 15 متر افزایش یابـد . طـول مسـیر عبـور در درون وا حـدهای
مسکونی مستقل، در این اندازهگیریها ملحوظ نمیشود.
3-1-10-2-7 حداکثر طول مجاز راهروهای بن بست 10 متر است، مگر آنکه تمام بنا توسط شبکه
بارنده خودکار تائید شده محافظت شود که در آن صورت، استثنائاً این طول مـی توانـد بـه 15 متـر
افزایش یابد.
3-1-10-2-8 در داخل واحدهای مسکونی مستقل، فاصله عبوری تا رسیدن به راهـروی دسـترس
خروج، نباید از 23 متر بیشتر شود، مگر در مواردی که بنا توسط شبکه بارنده خودکـار تائیـد شـده
محافظت میشود که در آن صورت استثنائاً این فاصله میتواند حداکثر به 38 متر افزایش یابد.
3-1-10-2-9 تعداد و موقعیت خروجها باید بهگونهای باشد که در راهروهای دسترس خروج، فاصله
بین در ورودی هر واحد مسکونی تا نزدیکترین خروج، حداکثر از 30 متر بیشتر نشود، مگر آنکه تمام
بنا توسط شبکه بارنده خودکار تائید شده محافظت شود که در آن صورت فاصله مورد نظر میتوانـد
حداکثر به 60 متر افزایش یابد. طول راهروهای بیرونی دسترس خروج نیز استثنائاً میتواند حداکثر به
60 متر افزایش یابد، مشروط بر آنکه ایمنی آنها مورد تائید مقام قانونی مسئول قرارگیرد.
3-1-10-2-10 تمام بناهای آپارتمانی با بیش از 12 واحد مسکونی یـا 3 طبقـه ارتفـاع، بایـد د ارای
تسهیلات روشنایی اضطراری باشند، مگر آنکه هر واحد مسکونی، مستقیماً به بیرون بنا در تراز همکف
راه خروج داشته باشد.
3-1-10-2-11 در تمام بناهای آپارتمانی که طبق مقررات، دارای بیش از یک خروج هستند، راههای
خروج باید دارای روشنایی کافی و علائم مناسب مطابق ضوابط این مقررات باشند.
3-1-10-2-12 تصرفهای مسکونی بـا شـرایط ذیـل مـی تواننـد در طبقـات فوقـانی تصـرف هـای
غیرمسکونی قرارگیرند:
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
47
الف) مسیر خروج تصرف مسکونی از واحدهای غیرمسکونی بهوسیله دیوارهای 1 ساعت مقاوم حریق
جدا سازی شود.
ب) کلیه واحدهای غیرمسکونی به شبکه بارنده مجهز گردند.

3-1-10-3 اقامتگاهها و بناهای مسافرپذیر
3-1-10-3-1 همه اقامتگاهها، مسافرخانهها، شبانهروزیها و پانسیونهایی که بهمنظور اقامت موقت یا
طولانی اشخاص و برای پذیرش16 نفر و بیشتر طرح شوند و نیز تمام منـازل بـا همـین گنجـایش و
بیشتر که به این منظور تغییر و تبدیل یافته و اتاقهای آنها بهصورت کرایهای و مجزا استفاده شوند،
باید بهطور متناسب دارای راههای خروج و فرار مطابق ضوابط عمومی مندرج در این مقررات و ضوابط
اختصاصی مندرج در بندهای 3-1-10-3-2 الی 3-1-10-3-11 باشند. در مواردی که این گروه بناها
سطح زیربنای کمتری داشته و گنجایش آنها از 16 نفر کمتر باشد، مقررات اختصاصی ساده تر مندرج
.بود خواهد عمل ملاک، 18-3-10-1-3 تا 12-3-10-1-3 بندهای در
3-1-10-3-2 پلکانهای داخلی باید به کمک دیوارهای با مقاومت دربرابر حریق 20 دقیقه دوربندی
شده و درهای آن مقاوم دود و خود بستهشو باشند.
3-1-10-3-3 مجموع ظرفیت خروجهای طبقه همکف (همتراز معبر عمومی) باید برابر ظرفیت لازم
برای بار متصرف این طبقه، به اضافه مجموع ظرفیتهای مقرر شده برای پلکانها و شیبراههای منتهی
به طبقه همکف درنظر گرفته شود.
3-1-10-3-4 عرض راهروهای عمومی باید متناسب با بار متصرف بوده، برای کمتر از 50 نفر حداقل
900 میلیمتر و برای بیشتر از آن حداقل 1100 میلیمتر درنظر گرفته شود.
3-1-10-3-5 در هر طبقه، از جمله طبقات زیر تراز تخلیه خروج که به مقاصد عمومی ساختمان به
تصرف درآیند، باید حداقل دو خروج دور از هم در دسترس باشد.
3-1-10-3-6 موقعیت خروجها باید بهگونهای طرح شود که در راهروهای عمومی، از جلوی در هر
اتاق، دسترسی به خروجها تا حد ممکن در دو جهت متفـاوت فـراهم باشـد . در مـواردی کـه بـرای
دسترسی به خروجها مسیر مشترکی وجود دارد، طول مسیر مشترک نباید از10 متر بیشـتر درنظـر
گرفته شود.
مبحث سوم
48
3-1-10-3-7 هر اتاق یا هر فضای با مساحت بیش از 185 متر مربع باید حـداقل دو در دسـترس
خروج، دور از هم داشته باشد.
3-1-10-3-8 تعداد و موقعیت خروجها باید بهگونهای درنظر گرفته شود که در راهروهای دسترس
خروج، فاصله بین در هر اتاق یا هر فضا تا نزدیکترین خروج، حداکثر از 30 متر تجاوز نکند، مگر آنکه
تمام راه دسترس خروج و کلیه بخشهای همجوار و مربوط به آن، با ساختاری که مقاومت آن معادل
1 ساعت برای ساختمانهای تا 3 طبقه، و معادل 2 ساعت برای ساختمانهای 4 طبقه و بیشتر است،
از بقیه بنا جدا شده باشد و تمام بنا با شبکه بارنده خودکار تائیـد شـده محافظـت شـود ، کـه در آن
صورت، فاصله مورد نظر میتواند حداکثر به 60 متر افزایش یابد. طول راههای بیرونی دسترس خروج
نیز، استثنائاً میتواند حداکثر به 60 متر افزایش یابد، مشروط بر آنکه ایمنی آنهـا مـورد تائیـد مقـام
قانونی مسئول قرارگیرد.
3-1-10-3-9 در داخل هر اتاق یا سوئیت یا هر واحد زندگی، حداکثر فاصله تا یک راهروی دسترس
خروج نباید از 23 متر بیشتر باشد، مگر آنکه تمام بنا توسط شبکه بارنده خودکار تائید شده محافظت
گردد، که در آن صورت، این فاصله میتواند حداکثر به 38 متر افزایش یابد.
3-1-10-3-10 تمام بناهای دارای بیش از 25 اتاق باید مجهز به تسهیلات روشنایی اضطراری باشند،
مگر آنکه هر اتاق مستقیماً به بیرون بنا در تراز همکف راه داشته باشد.
3-1-10-3-11 همه راههای خروج باید دارای روشنایی کافی و علایم مناسب مطابق بندهای 3-1-8
.باشند 9-1-3 و
3-1-10-3-12 در بناهای مسافرپذیر کوچک، هر اتاق یا فضای خواب باید بـه یـک راه فـرار ایمـن
منتهی به بیرون بنا، دسترسی داشته باشد. این راه، الزامی به تبعیت از ضوابط راههای خروج ندارد، اما
باید بهگونهای طرح شود که از کنار بازهای قائم محافظت نشده عبور نکند. دسترسی اتاقهای بالاتر یا
پائینتر از تراز تخلیه خروج فقط باید از طریق پلکان داخلی دوربندی شده، پلکان بیرونی، یا خـروج
افقی تأمین گردد.
3-1-10-3-13 هر اتاق خواب یا فضای زندگی در بناهای مسافرپذیر کوچک باید علاوه بر آنچه که
در بند 3-1-10-3-12 شرح داده شد، یک راه فرار دیگر مطابق مفاد مندرج در بنـد 3-1-10-4-3
نیز داشته باشد، مگر آنکه آن اتاق یا فضا از طریق یک در، مستقیماً به بیرون بنا در سطح زمین یا به
پاگرد یک پلکان بیرونی مربوط شود، که در آن صورت راه ثانویه فرار ضرورتی نخواهد داشت.
3-1 راههای خروج از بنا و فرار از حریق
49
3-1-10-3-14 در بناهای مسافرپذیر کوچک، طبقات با مساحت بیشتر از 185 مترمربع و اتاقهای با
فاصله بیشتر از 23 متر تا راه ایمن فرار، باید دو راه فرار داشته باشند. این دو راه دور از یکدیگر بوده و
بهگونهای طرح شوند که هر دو بهطور معمول قابل استفاده باشند. در مواردی که تمام بنا توسط شبکه
بارنده خودکار تائید شده محافظت شود، استثنائاً راه دوم ضرورتی نخواهد داشت.
3-1-10-3-15 پلکانهای داخلی واقع در بناهای مسافرپذیر کوچک باید با ساختار حداقل 20 دقیقه
مقاوم حریق دوربندی شده و بازشوهای آنها توسط درهای مقاوم حریق خودبستهشو محافظت گردد.
3-1-10-3-16 در بناهای مسافرپذیر کوچک، عرض هیچ یک از بخشهـای راه فـرار نبایـد از 700
میلیمتر کمتر باشد. استثنائاً عرض درهای توالتها و حمامها را میتوان حداقل 600 میلیمتر اختیار
نمود.
3-1-10-3-17 در بناهای مسافرپذیر کوچک، استفاده از پلههای قوسی شکل با رعایـت مفـاد بنـد
.بود خواهد مجاز 6-4-4-1-3
3-1-10-3-18 در بناهای مسافرپذیر کوچک، استثنائاً در مورد اتاقهای مستقل میتوان با رعایـت
مفاد بند 3-1-4-2-7 از درهای با قفل کلیدخور استفاده کرد.

3-1-10-4 خانههای یک یا دو خانواری
3-1-10-4-1 راههای خروج و فرار در خانه های یک یا دو خانواری باید حسب مورد با ضوابط عمومی
در بندهای 3-1-2 الی 3-1-9 و نیز ضوابط اختصاصی این بخش مطابقت داشته باشند.
3-1-10-4-2 در هر خانه یا واحد زندگی دارای دو اتاق و بیشتر، برای هر اتاق خواب یا فضای زندگی
باید حداقل دو امکان فرار یا یک امکان فرار به اضافه یک روش محافظتی مناسب درنظر گرفته شود.
هیچیک از اتاقهای خواب یا فضاهای زندگی نباید فقط از طریق نردبان، پلکان تاشو یا دریچه قابـل
دسترس باشند، دست کم یکی از امکانات فرار باید درگاه یا راهپلهای باشد که ارتباط بدون مانع واحد
زندگی را به بیرون بنا در سطح خیابان یا زمین تأمین نماید. راه فرار دوم و یا روش محافظتی معادل
آن باید حسب مورد با یکی از موارد زیر مطابقت داشته باشد:
الف) یک در، راهپله، راهرو یا فضایی که از راه فرار اصلی مجزا و دور بوده و بتواند ارتباط بدون مانعی
به بیرون بنا در سطح خیابان یا زمین تأمین نماید.
مبحث سوم
50
ب) یک راه عبور از میان فضاهای مجاور یا هر راه فرار تائید شده، مشروط بر آنکه در طول راه، هیچ
دری که در معرض قفل شدن قرار دارد، وجود نداشته و تمام مسیر از راه فرار اصلی مجـزا و دور
باشد.
پ) یک پنجره یا در بیرونی که از سمت داخل بدون نیاز به کلید یا هر وسیله خاص دیگر، قابل بـاز
شدن بوده و بازشوی آن بهطور مفید حداقل 500 میلیمتر عرض و 1050 میلیمتـر ارتفـاع و یـا
حداقل 900 میلیمتر عرض و 600 میلیمتر ارتفاع داشته باشد. همچنین لبه پائینی بازشو نبایـد
بیش از 1100 میلیمتر از کف اتاق بالاتر واقع شده باشد. این پنجره یـا در، فقـط در مـوارد زیـر
میتواند به عنوان راه فرار دوم مورد قبول واقع شود:
1 (لبه بالایی بازشوی پنجره در فاصله حداکثر 6 متری از سطح زمین واقع شده باشد.
2 (با توجه به نوع امکانات آتش نشانی، پنجره مستقیماً برای گروه امداد یا نیروهای آتشنشانی قابل
دسترس باشد و موضوع مورد تائید مقام قانونی مسئول قرارگیرد.
3 (پنجره یا در به یک بالکن بیرونی باز شود.
ت) اتاق خواب یا فضای زندگی توسط ساختاری با حداقل 20 دقیقـه مقـاوم حریـق از تمـام دیگـر
بخشهای آن واحد مسکونی جدا شده و به دری که برای 20 دقیقـه مقاومـت حریـق و حـداقل
امکان نشت دود طراحی و بهطور متناسب نصب شده، مجهز شـود . همچنـین تمهیـدات لازم بـه
منظور تخلیه دود و تأمین هوای تازه برای متصرفان درنظر گرفته شده باشد.
راه فرار دوم یا روش محافظتی معادل آن، تنها درصورتی ضروری نخواهد بود که اتاق خواب یا فضای
زندگی دارای دری باشد که مستقیماً به بیرون بنا باز میشود بهگونهای که از آن طریق بتوان به سطح
زمین یا معبر عمومی راه یافت.
3-1-10-4-3 برای هر طبقه از هر واحد مسکونی یا فضای زندگی که مساحت آن از 185 مترمربع
بیشتر بوده یا فاصله دسترسی آن به راه فرار اصلی از 23 متر بیشتر باشد، باید دو راه فرار دور از هم
پیشبینی شود.
3-1-10-4-4 هیچیک از مسیرهای مقرر شده به عنوان خروج یا راه فرار اصلی از هر اتاق به بیرون
بنا، نباید از میان اتاق یا آپارتمانی که تحت کنترل فوری متصرفان اتاق قرارندارد، عبور کند. همچنین
این مسیرها نباید از میان فضاهایی مانند حمام و توالت که در معرض قفل شدن قرار دارند، بگذرند.